18 sierpnia w historii wojskowości: bitwa pod Gravelotte, 1870

Odcięci od Verdun

Francja wypowiedziała Prusom wojnę 19 lipca 1870 roku, a w połowie sierpnia Francuzi mieli już za sobą klęski pod Froeschwiller i Forbach. Bazaine objął dowództwo Armii Renu 12 sierpnia, gdy ta cofała się spod Metzu w stronę Verdun, by połączyć się z resztą sił francuskich. 16 sierpnia wojska pruskie z III Korpusem generała Constantina von Alvenslebena na czele dopadły ją pod Vionville, na wschód od Mars-la-Tour, i zagrodziły drogę na zachód; każda ze stron straciła około 16 000 ludzi.¹ › Bitwa pod Spicheren, 1870

Zamiast się przebijać, Bazaine 17 sierpnia cofnął armię na pasmo wzgórz ciągnące się z północy na południe od Saint-Privat-la-Montagne do Gravelotte, kilka mil na zachód od Metzu. Francuzi stali teraz frontem na zachód, ku drodze, którą zamierzali przejść. Britannica ocenia armię Bazaine'a na około 140 000 ludzi; Dennis Showalter w HistoryNet na 110 000 wobec niespełna 200 000 Niemców; francuskie Ministerstwo Sił Zbrojnych na 125 000 wobec 285 000.²

Wąwóz i wzgórze

Rankiem 18 sierpnia Niemcy nie wiedzieli dokładnie, gdzie stoi linia francuska, i musieli zawrócić frontem ku niej, przez co Moltke posłał wojska prosto na bardzo silną pozycję. Na południu 1. Armia generała Karla von Steinmetza nacierała przez wąwóz Mance pod Gravelotte na Francuzów w przygotowanych okopach. Showalter opisuje, jak dno wąwozu zapełniało się zabitymi i rannymi ludźmi i końmi, a świeże oddziały, rzucone tam pod wieczór, w panice rzuciły się do ucieczki.³

Na północy pruska Gwardia i Sasi z 2. Armii księcia Fryderyka Karola podeszli pod Saint-Privat, broniony przez VI Korpus marszałka François Certaina Canroberta. Około piątej po południu Gwardia ruszyła do ataku po odkrytych stokach. Według historii przygotowanej przez francuskie ministerstwo straciła w pół godziny 240 oficerów i 6500 żołnierzy; Showalter pisze o 18 000 atakujących i blisko 8000 poległych i rannych do 18.30.⁴

Upadek Saint-Privat

Natarcie ponowiono wieczorem, gdy niemieckie działa podpaliły wieś. Sasi i gwardziści wdarli się do niej, Sasi od północy około 19.30, ocaleni obrońcy bronili cmentarza i każdego domu, a o zmroku korpus Canroberta musiał cofnąć się w stronę Metzu. Showalter zauważa, że Bazaine trzymał Gwardię Cesarską w odwodzie i nie użył jej do ratowania prawego skrzydła.⁵

Dane o stratach różnią się nieznacznie. Britannica liczy ponad 20 000 Niemców i 13 000 Francuzów; francuskie ministerstwo około 20 000 Niemców i 12 000 Francuzów zabitych lub rannych; Showalter ponad 20 000 wobec mniej więcej 13 000. Nazajutrz, jak podaje ministerstwo, król Wilhelm I objechał pole bitwy i nazwał stoki Saint-Privat grobem swojej Gwardii.⁶

Zamknięci w Metzu

Britannica zauważa, że Moltke był zdumiony, gdy Bazaine wykorzystał noc nie do kontrataku i otwarcia drogi na Verdun, lecz do odwrotu do Metzu. Niemcy stracili więcej ludzi, ale zamknęli armię francuską w pułapce. Moltke zostawił część sił do oblężenia Metzu, a z resztą ruszył przeciw marszałkowi Patrice'owi de Mac-Mahonowi, którego próba odsieczy dla Bazaine'a skończyła się klęską pod Sedanem 1 września.⁷

Armia Bazaine'a nigdy się nie przebiła. Skapitulowała 27 października, a według ministerstwa Bazaine oddał 173 000 żołnierzy, trzech marszałków i 1400 dział. Na mocy traktatu frankfurckiego z 10 maja 1871 roku Francja straciła Alzację i część Lotaryngii. Ministerstwo dodaje, że Wilhelm I chciał zatrzymać w nowej Rzeszy samo Saint-Privat i wieś przekazano w zamian za korektę granicy pod Belfortem. Otwierającą wojnę bitwę pod Wissembourgiem opisujemy na stronie z 4 sierpnia.⁸

Także tego dnia

• 1690: Bitwa pod Staffardą. Pod Staffardą w Piemoncie francuska armia marszałka Catinata starła się z wojskami księcia Sabaudii Wiktora Amadeusza II, który właśnie przystąpił do koalicji przeciw Ludwikowi XIV w czasie wojny palatynackiej.