18 stycznia 1913 roku grecka flota kontradmirała Pawlosa Kunduriotisa starła się z osmańską eskadrą, która wyszła z Dardaneli, by uderzyć na grecką bazę na Lemnos. Prowadzeni przez krążownik pancerny Georgios Averof Grecy zmusili Turków do odwrotu i ścigali ich aż do wejścia w cieśninę. Flota osmańska nie wypłynęła już z niej do końca pierwszej wojny bałkańskiej. W greckich źródłach bitwa ma datę 5 stycznia, bo Grecja posługiwała się wtedy jeszcze kalendarzem juliańskim.
Walka o Morze Egejskie
Już na początku pierwszej wojny bałkańskiej Grecja użyła floty do zajęcia osmańskich wysp północnej części Morza Egejskiego. Wysuniętą bazą stała się zatoka Mudros na Lemnos, położona blisko wejścia do Dardaneli. Wcześniejszą próbę wyjścia floty osmańskiej Grecy odparli już w grudniu 1912 roku w bitwie koło Elli.1
W styczniu 1913 roku Turcy spróbowali ponownie. Szybki krążownik Hamidiye wymknął się na Morze Egejskie, by atakować greckie statki, a Ateny naciskały na Kunduriotisa, by ruszył za nim w pościg. Admirał odmówił wysłania Averofa. Relacja greckiej marynarki wojennej podkreśla, że zatrzymał flotę na straży cieśnin, dzięki czemu jego najsilniejszy okręt był na miejscu, gdy nastąpił właściwy wypad.2
Dwadzieścia minut pod Lemnos
Osmańskim zespołem dowodził komandor Ramiz Bej, który prowadził flotę także pod Elli. W jego skład wchodziły pancerniki Barbaros Hayreddin, Turgut Reis i Mesudiye, krążownik Mecidiye oraz osiem niszczycieli. Kunduriotis wyszedł z Mudros z Averofem, pancernikami Spetsai, Hydra i Psara oraz grupą niszczycieli i okrętów zwiadowczych.3
Okręty osmańskie otworzyły ogień o 11.34 z odległości około 8400 metrów, a Grecy odpowiedzieli niemal natychmiast. Tureccy artylerzyści strzelali słabo. Według „The Greek Herald”, powołującego się na grecki serwis historyczny San Simera, o 11.54 salwa z Averofa poważnie uszkodziła osmański okręt flagowy Barbaros Hayreddin, który wyszedł z szyku; grecka marynarka wojenna pisze, że płonący okręt flagowy wycofał się, a reszta eskadry zawróciła za nim ku cieśninom. Zasadnicza wymiana ognia trwała zaledwie około dwudziestu minut. Averof ruszył w pościg z prędkością 20 węzłów i ostrzeliwał uciekające pancerniki, dopóki wczesnym popołudniem nie schroniły się w Dardanelach.4
Bilans strat
Straty greckie były znikome. Według relacji greckiej marynarki wojennej Kunduriotis zameldował tylko o jednym rannym podoficerze na Averofie, a „The Greek Herald” również pisze o jednym rannym.5
Straty osmańskie są sporne. Australijski „The Greek Herald”, powołując się na grecki serwis San Simera, pisze o ponad 100 zabitych, a historia Averofa opublikowana przez grecką marynarkę wojenną mówi o co najmniej 282 zabitych i rannych. Wszystkie trzy osmańskie pancerniki zostały poważnie uszkodzone.6
Znaczenie bitwy
Bitwa koło Lemnos rozstrzygnęła wojnę na Morzu Egejskim. Do końca wojny flota osmańska nie próbowała już wyjść z Dardaneli, co zapewniło Grecji panowanie na tym morzu. Według relacji greckiej marynarki wojennej przekreśliło to też nadzieje Turków na lepszą pozycję w zbliżających się rokowaniach pokojowych. Georgios Averof przetrwał do dziś jako okręt muzeum greckiej marynarki wojennej.7
Także tego dnia
- 1945: Operacja Konrad III. Niemcy rozpoczęli na Węgrzech zaskakującą ofensywę, najambitniejszą z trzech operacji Konrad, by przerwać oblężenie Budapesztu i odbić Kraj Zadunajski.
