19 stycznia 1871 roku niemiecka 1. Armia generała Augusta Karla von Goebena pokonała pod Saint-Quentin w Pikardii francuską Armię Północy generała Louisa Faidherbe'a. Była to ostatnia próba francuskiej armii polowej z północy, by rozerwać niemiecki pierścień wokół Paryża. Tego samego dnia pod Buzenval załamał się wypad z oblężonego Paryża, a kilka dni później stolica złożyła broń.
Armia rekrutów
Po klęskach armii cesarskich latem i jesienią 1870 roku Rząd Obrony Narodowej wystawił na prowincji nowe armie, które miały przerwać oblężenie Paryża. W grudniu 1870 roku dowództwo Armii Północy objął Faidherbe, oficer saperów, który wsławił się wcześniej jako gubernator Senegalu. Jego żołnierze to głównie świeży rekruci, gwardia ruchoma i zmobilizowani gwardziści narodowi, źle zaopatrzeni i walczący w ciężkiej zimie.1
Mimo to Faidherbe sprawił Niemcom sporo kłopotu. Jego armia walczyła nad rzeką Hallue pod Pont-Noyelles pod koniec grudnia (francuskie Ministerstwo Sił Zbrojnych podaje 22 grudnia, wydawnictwo Helion 23 grudnia) i pod Bapaume na początku stycznia 1871 roku. Ministerstwo zalicza obie do zwycięstw Faidherbe'a, natomiast Helion zauważa, że po Bapaume każda ze stron uważała się za pokonaną. Francuzom nie udało się jednak ocalić twierdzy Péronne, która padła 9 stycznia.2
Bitwa
Aby zmusić Niemców do odciągnięcia wojsk spod oblężonego Paryża, Faidherbe w połowie stycznia ponownie wyruszył w pole i skierował się ku Saint-Quentin. Goeben, który dowodził już niemiecką 1. Armią, skierował ku miastu kilka dywizji. 19 stycznia Niemcy zaatakowali i pokonali Francuzów w walkach wokół miasta. Wydawnictwo Helion w opisie swojej monografii kampanii nazywa to zwycięstwo ostatecznym i rozstrzygającym.3 › Oblężenie Paryża, 1870-1871
Liczebność wojsk i straty nie są pewne. Według historii bitwy opublikowanej przez radę departamentu Aisne Faidherbe ruszył na Saint-Quentin z niemal 40 000 żołnierzy, wśród których było zaledwie 600 kawalerzystów. Francuzi stracili blisko 3500 zabitych i rannych, a kilka tysięcy maruderów dostało się do niewoli na drodze do Cambrai. Straty niemieckie ten sam tekst szacuje na 4000 do 5000 zabitych i rannych. Wszystkie te liczby to szacunki.4
Pobita, ale nie zniszczona
Skala francuskiej klęski bywa oceniana różnie. Według historii opublikowanej przez radę departamentu Aisne Armia Północy wyczerpała w tej bitwie ostatnie siły i nie była już zdolna do ofensywy. Relacja ogłoszona w 1871 roku w „Revue des Deux Mondes” daje inny obraz: Niemcy zdobyli działa i wzięli jeńców, część francuskich batalionów poszła w rozsypkę, ale armia wycofała się drogami na Cambrai i Le Cateau, Goeben nie ścigał jej energicznie, a do 10 lutego Faidherbe, wcielając nowych rekrutów, odbudował ją niemal do stanu sprzed Saint-Quentin.5
Nie miało to już jednak znaczenia. Wypad z Paryża pod Buzenval tego samego dnia zakończył się klęską. Paryż skapitulował pod koniec stycznia, a francuskie Ministerstwo Sił Zbrojnych podaje, że rozejm zawarto 28 stycznia 1871 roku.6
Pamięć o Faidherbie
Porażka pod Saint-Quentin nie zaszkodziła reputacji Faidherbe'a. Encyclopaedia Britannica z 1911 roku oceniła jego kampanię jako być może najbardziej chlubną dla armii francuskiej w całej, jak to ujęła, „wojnie ludowej”, a jego pomniki stanęły w Lille, Bapaume i w samym Saint-Quentin. Obraz Émile'a Bretona z 1871 roku, widoczny wyżej, pokazuje pole bitwy w noc po walce.7
