20 stycznia 1918 roku krążownik liniowy Yavuz Sultan Selim i krążownik lekki Midilli, dwa okręty zbudowane w Niemczech, a pływające pod banderą osmańską, wyszły z Dardaneli i zaatakowały brytyjskie jednostki u wybrzeży wyspy Imbros, dziś Gökçeada. W krótkim starciu zatopiły monitory Raglan i M28. W drodze powrotnej trafiły jednak na brytyjskie minowisko. Midilli poszedł na dno z większością załogi, a uszkodzony Yavuz osiadł na mieliźnie w cieśninie i przez kilka dni był celem nalotów.
Niemieckie okręty pod osmańską banderą
Oba okręty zaczynały wojnę jako niemiecki krążownik liniowy Goeben i krążownik lekki Breslau. W sierpniu 1914 roku przedarły się z Morza Śródziemnego do Konstantynopola, a według Międzynarodowej Encyklopedii I Wojny Światowej ich przybycie w dużej mierze przesądziło o przystąpieniu Turcji do wojny po stronie państw centralnych. Weszły w skład floty osmańskiej jako Yavuz Sultan Selim i Midilli, a w 1918 roku flotą tą nadal dowodził niemiecki admirał.1
Przez większość wojny działały na Morzu Czarnym przeciw flocie rosyjskiej. Po rewolucji w Rosji, jak zauważa ta sama encyklopedia, mogły zwrócić się ku wschodniej części Morza Śródziemnego. W styczniu 1918 roku wiceadmirał Hubert von Rebeur-Paschwitz, który we wrześniu 1917 roku zastąpił Wilhelma Souchona, postanowił uderzyć na brytyjskie okręty strzegące wejścia do Dardaneli. To te same cieśniny, o które alianci bezskutecznie walczyli w 1915 roku, o czym piszemy w artykule o kampanii gallipolijskiej.2
Rajd na zatokę Kusu
Moment wybrano dobrze. Z dwóch brytyjskich pancerników predrednotowych, które miały osłaniać ten rejon, Lord Nelson był nieobecny, a Agamemnon stał na kotwicy w Mudros i był znacznie wolniejszy od Yavuza. Pod Imbros zostały tylko monitory Raglan i M28, powolne okręty przeznaczone do ostrzału wybrzeża, oraz niszczyciele Lizard i Tigress.3
Yavuz już w drodze wszedł na minę, lecz uszkodzenia były niewielkie. Wczesnym rankiem ostrzelał brytyjską stację sygnałową na przylądku Kephalo, po czym zwrócił się przeciw monitorom stojącym w zatoce Kusu. Niszczyciele nie zdołały podejść na odległość strzału torpedowego. Raglan stracił główne działa, gdy pocisk przebił kazamatę, a kolejne trafienie dosięgło komory amunicyjnej i okręt zatonął. M28 stanął w ogniu i wyleciał w powietrze po eksplozji własnej amunicji. Według serwisu Naval Encyclopedia cała rozprawa z monitorami trwała około pół godziny.4
Minowisko
W czasie odwrotu eskadra wpłynęła na brytyjskie minowisko. Midilli trafił na minę, a potem na kilka następnych, próbując się wydostać. Navypedia mówi o pięciu brytyjskich minach i o zatonięciu po mniej więcej trzydziestu minutach od pierwszego wybuchu. Według tego serwisu zginęło przy tym około dwóch trzecich z 370 członków załogi. Yavuz, który ruszył na pomoc, wszedł na kolejną minę, a Międzynarodowa Encyklopedia I Wojny Światowej mówi o trzech minach, które trafiły go łącznie.5
W drodze powrotnej do cieśniny Yavuz osiadł na mieliźnie przy przylądku Nagara. Brytyjskie wodnosamoloty wielokrotnie go bombardowały, lecz jak zaznacza serwis Naval Encyclopedia, ich 65-funtowe bomby były dla grubo opancerzonych pokładów zaledwie ukłuciem szpilki. 26 stycznia stary pancernik Turgut Reis ściągnął go z mielizny, a do Konstantynopola okręt dotarł do 27 stycznia.6
Straty i skutki
Brytyjczycy stracili oba monitory. 27 stycznia brytyjski okręt podwodny E14 wyszedł z Mudros z rozkazem sforsowania cieśniny i zaatakowania Yavuza, ale ten zdążył już odpłynąć i E14 zawrócił. Rankiem 28 stycznia E14 został ciężko uszkodzony przez przedwczesny wybuch własnej torpedy i zginął pod ogniem fortów. Jego dowódca, komandor podporucznik Geoffrey Saxton White, poległ i pośmiertnie otrzymał Krzyż Wiktorii.7
Yavuz został naprawiony i przetrwał wojnę, lecz po zatonięciu Midilli i uszkodzeniu krążownika liniowego flota osmańska przestała być zagrożeniem na Morzu Egejskim. Okręt, który niegdyś pomógł wciągnąć Turcję do wojny, rozebrano na złom w latach 1973-1976. Szersze tło opisujemy w przewodniku po największych bitwach I wojny światowej.8
Także tego dnia
- 1839: Bitwa pod Yungay. Wojska chilijskie generała Manuela Bulnesa zaatakowały umocnione pozycje armii Konfederacji Peruwiańsko-Boliwijskiej pod Yungay, na północ od Limy.
