Po południu 21 maja 1940 roku niewielkie brytyjskie zgrupowanie, dwa bataliony piechoty i 74 czołgi, uderzyło na południe od Arras w bok niemieckiego klina pancernego zmierzającego ku kanałowi La Manche. Natknęło się na 7. Dywizję Pancerną Erwina Rommla i dywizję SS Totenkopf, zajęło kilka wsi i wzięło około 400 jeńców, ale wieczorem zatrzymała je niemiecka artyleria i działa przeciwlotnicze, więc musiało się wycofać. Atak nie osiągnął celu, a jednak zaniepokoił niemieckie dowództwo nieproporcjonalnie do swoich rozmiarów.
Armia przecięta na pół
Do 20 maja 1940 roku niemieckie dywizje pancerne, które przełamały front w Ardenach, dotarły do wybrzeża i odcięły Brytyjski Korpus Ekspedycyjny oraz wojska francuskie i belgijskie na północy od reszty Francji. Arras, bronione przez brytyjski garnizon, leżało na północnym skraju niemieckiego korytarza.1
Dowódca brytyjski lord Gort dał generałowi majorowi Haroldowi Franklynowi dwie dywizje, 5. i 50., oraz 1. Brygadę Czołgów Armii; zgrupowanie nazwano Frankforce. Brytyjski historyk oficjalny L. F. Ellis podkreśla, że rozkaz Franklyna brzmiał: wesprzeć garnizon Arras i zablokować drogi na południe od miasta, a więc była to raczej duża akcja oczyszczająca niż przeciwnatarcie, za jakie zwykle się ją uważa.2
Dwa bataliony i 74 czołgi
Siły, które naprawdę ruszyły do ataku, były znacznie mniejsze niż dwie dywizje. Ellis wylicza dwa bataliony piechoty ze 151. Brygady, 6. i 8. batalion Durham Light Infantry, wraz z 4. i 7. pułkiem Royal Tank Regiment, artylerią i motocyklistami, wszystko pod komendą generała majora Giffarda Martela. Po długich przemarszach drogami brygada pancerna mogła wystawić tylko 58 czołgów Mark I uzbrojonych w jeden karabin maszynowy i 16 Matild Mark II z działem 2-funtowym.3
Obie kolumny miały przekroczyć drogę z Arras do Doullens o 14.00, po ośmiomilowym marszu drogami zatłoczonymi przez uchodźców i bez czasu na rozpoznanie. Prawa kolumna, 7. pułk czołgów i 8. batalion Durham Light Infantry, przebiła się przez Duisans, Warlus i Berneville, aż trafiła na niemiecką piechotę i dywizję SS Totenkopf i utknęła pod ogniem karabinów maszynowych, moździerzy i bombowców nurkujących. Lewa kolumna, 4. pułk czołgów i 6. batalion Durham Light Infantry, zajęła Dainville, Achicourt, Agny i Beaurains, a niewielki oddział dotarł aż do Wancourt.4
Linia dział Rommla
Brytyjskie czołgi miały pancerz zbyt gruby dla niemieckich dział przeciwpancernych. Ellis cytuje dziennik bojowy 7. Dywizji Pancernej, w którym Rommel zapisał, że jego działa przeciwpancerne nie były dość skuteczne przeciw ciężkim czołgom brytyjskim nawet z bliska. Natarcie zatrzymała dopiero linia artylerii polowej i dział przeciwlotniczych, w tym baterii 88 mm, którą Rommel wysunął daleko do przodu. Codenames.info opisuje, jak działa 88 mm niszczyły Matildy na wzgórzu 111 i jak jedna linia dział zniszczyła wczesnym wieczorem w ciągu kilku minut 24 czołgi.5
Zginęli obaj dowódcy brytyjskich batalionów czołgów. Tank Museum przypomina historię sierżanta Alfa Longstaffa z 7. pułku czołgów, który dostał Medal Wojskowy za uporczywe próby dotarcia do rozbitego czołgu swojego dowódcy. Gdy zapadał wieczór, a nieprzyjaciel obchodził jego prawe skrzydło, Franklyn kazał obu kolumnom się wycofać. Francuskie czołgi z korpusu kawalerii osłaniały brytyjską flankę, a sześć z nich pomogło wyrwać się piechocie odciętej w Warlus.6
Porażka, która miała znaczenie
Dane o stratach są niepełne. Ellis przytacza dziennik 7. Dywizji Pancernej, który przyznaje się do utraty dziewięciu czołgów średnich i kilku lekkich oraz 378 zabitych, rannych i zaginionych, podczas gdy Brytyjczycy wzięli blisko 400 jeńców. Codenames.info podaje, że Brytyjczycy stracili 60 z 88 czołgów, licząc wsparcie francuskie.7
Skutki dla Niemców daleko wykraczały poza zdobyty teren. Rommel sądził, że walczy z setkami czołgów, a Ellis zauważa, że na jego mapach sytuacyjnych atak wychodził od pięciu brytyjskich dywizji. 6. Dywizja Pancerna dostała rozkaz zajęcia pozycji obronnych na zachód od Arras zamiast marszu na północ, a dziennik XIX Korpusu odnotował nerwowość w całej grupie pancernej Kleista. Codenames.info wiąże ten wstrząs z niemieckim rozkazem z 24 maja, który zatrzymał czołgi przed Dunkierką, choć wstrzymanie natarcia miało także inne przyczyny, a historycy różnie je ważą. Dalsze dni opisujemy w artykule o ewakuacji z Dunkierki, a niemieckiego dowódcę w biografii Erwina Rommla.8
