28 kwietnia 1760 roku, siedem miesięcy po utracie Quebecu na Równinach Abrahama, armia francuska w Kanadzie powróciła. Pod wodzą kawalera François-Gastona de Lévis starła się z brytyjskim garnizonem Jamesa Murraya na wzgórzach tuż na zachód od miasta, w pobliżu Sainte-Foy, i po mniej więcej trzech godzinach ciężkiej walki zepchnęła go za mury. Było to wyraźne zwycięstwo Francuzów i bitwa krwawsza niż na Równinach Abrahama, ale niewiele zmieniła: gdy w maju do Quebecu dotarły brytyjskie okręty, Lévis musiał zwinąć oblężenie, a we wrześniu Nowa Francja skapitulowała.
Zima w Quebecu
Po bitwie na Równinach Abrahama we wrześniu 1759 roku, w której polegli obaj wodzowie, Montcalm i Wolfe, Quebec poddał się Brytyjczykom. Dowództwo armii francuskiej przejął kawaler de Lévis, który zimował w Montrealu. Brytyjska flota odpłynęła, zostawiając w na wpół zrujnowanym mieście garnizon około 7000 ludzi pod dowództwem Jamesa Murraya. Mróz, szkorbut i choroby dziesiątkowały żołnierzy i wiosną, według Canadian Encyclopedia i Dictionary of Canadian Biography, zdolnych do służby było około 4000.1
Obaj generałowie przez całą zimę prowadzili uprzejmą korespondencję. Oba źródła opowiadają, jak Lévis posłał Murrayowi lekarstwo na szkorbut, a Murray odwdzięczył się serem cheshire.2
Bitwa
20 kwietnia 1760 roku, zanim lody puściły na rzece Świętego Wawrzyńca, Lévis wyruszył z Montrealu z około 7000 ludzi, w mniej więcej połowie żołnierzy regularnych, a w pozostałej części kanadyjskiej milicji i indiańskich sojuszników. Murray dowiedział się o marszu i ściągnął placówki z Sainte-Foy i Lorette. Zamiast czekać za murami, wyszedł do walki na wzgórza na zachód od miasta, blisko miejsca bitwy na Równinach Abrahama. Canadian Encyclopedia przypisuje mu 3400 ludzi i 22 działa, a Dictionary of Canadian Biography 3900 ludzi i 20 dział. Według tego słownika Murray liczył, że pobije Francuzów po kawałku, zanim nadejdzie cała ich armia, a Lévis, który zebrał na polu około 5000 ludzi, starał się nie powtórzyć błędu Montcalma i nie atakować w kolumnach.3
Gdy Francuzi wychodzili z lasów Sillery, Murray porzucił silną pozycję i zaatakował, zanim zdążyli się rozwinąć. Francuska straż przednia została zaskoczona, a zacięte walki toczyły się wokół młyna Dumont przy drodze Chemin Sainte-Foy. Potem Francuzi okrzepli: atak na bagnety zatrzymał natarcie Brytyjczyków, a Lévis oskrzydlił ich lewe skrzydło. Według Canadian Encyclopedia po mniej więcej trzech godzinach Murray zarządził odwrót i jego armia cofnęła się do miasta. Dictionary of Canadian Biography pisze, że źle zrozumiany rozkaz skierował francuską brygadę i część milicji, ponad 1400 ludzi, na niewłaściwe skrzydło, i że gdyby byli na miejscu, armia Murraya mogła zostać zniszczona.4
Straty
Straty francuskie podaje się zgodnie jako 193 zabitych i 640 rannych. Liczby brytyjskie się różnią: Canadian Encyclopedia podaje 229 zabitych, 857 rannych i 53 jeńców, a National Battlefields Commission 292 zabitych, 837 rannych i 53 jeńców. Tak czy inaczej strat było więcej niż rok wcześniej na Równinach Abrahama.5
Zwycięstwo bez nagrody
Lévis obległ Quebec, ale jego działa były za słabe i brakowało im prochu, by zrobić wyłom w murach. Wszystko zależało od tego, czyje okręty przypłyną pierwsze. 9 maja do basenu portowego wpłynęła brytyjska fregata Lowestoft, a za nią reszta floty; Lévis zwinął oblężenie i wycofał się do Montrealu. Na miasto ruszyły trzy armie brytyjskie i 8 września 1760 roku Montreal skapitulował. Zamiast oddać sztandary pułkowe, Lévis kazał je spalić.6
Sainte-Foy była ostatnią bitwą armii francuskiej i brytyjskiej w dolinie Świętego Wawrzyńca. Francja i Wielka Brytania używały już wtedy kalendarza gregoriańskiego, więc daty nie trzeba przeliczać.7
