28 stycznia 1846 roku pod wsią Aliwal nad Satledżem, w Pendżabie, armia Kompanii Wschodnioindyjskiej, złożona z oddziałów brytyjskich i indyjskich, pod dowództwem generała majora sir Harry'ego Smitha rozbiła sikhijski korpus Randźodha Singha Madźithii. Było to jedno z najczystszych zwycięstw pierwszej wojny brytyjsko-sikhijskiej. Zapamiętano je dzięki szarży 16. pułku lansjerów na sikhijską piechotę, a otworzyło ono drogę do rozstrzygającej bitwy pod Sobraon dwa tygodnie później.
Zagrożenie na tyłach
Wojna wybuchła w grudniu 1845 roku, gdy armia państwa Sikhów, zwana Khalsą, przekroczyła Satledź i weszła na ziemie kontrolowane przez Kompanię. Po krwawych bitwach pod Mudki i Ferozeshah główne siły obu stron stanęły naprzeciw siebie nad rzeką.1
W styczniu 1846 roku sikhijski oddział Randźodha Singha przeprawił się przez Satledź wyżej w górę rzeki. Zagroził brytyjskiemu fortowi w Ludhianie i liniom zaopatrzenia głównej armii. Naczelny wódz sir Hugh Gough wysłał przeciw niemu Harry'ego Smitha, weterana wojen napoleońskich. Smith połączył się z załogą Ludhiany i ruszył na obóz Sikhów.2
Przebieg bitwy
Sikhowie zajęli grzbiet między wsiami Aliwal i Bhundri, mając tuż za plecami Satledź. Po nierozstrzygniętym pojedynku artylerii piechota Smitha zdobyła wieś Aliwal, co odsłoniło skrzydło Sikhów i zagroziło brodom.3
Na lewym skrzydle brytyjskim brygada kawalerii z 16. pułkiem lansjerów na czele rozpędziła sikhijskich jeźdźców, a potem uderzyła na piechotę, wyszkoloną na wzór europejski. Piechota zwarła się w szyki obronne, zwykle opisywane jako czworoboki, choć World History Encyclopedia zaznacza, że Sikhowie tradycyjnie ustawiali się w trójkąty. Lansjerzy przełamali kilka z nich, płacąc wysoką cenę. Gdy linia sikhijska pękła, odwrót ku rzece zamienił się w bezładną ucieczkę, a działa Sikhów zostały zdobyte albo przepadły w nurcie.4
Bitwę często nazywano „bitwą bez jednego błędu”, a National Army Museum zauważa, że niektórzy uważają ją za „bitwę niemal doskonałą”. Piszemy o niej w przewodniku po bitwach Indii oraz w zestawieniu największych szarż kawalerii.5
Siły i straty
Źródła różnią się niemal w każdej liczbie. Według National Army Museum Smith miał około 12 000 żołnierzy i 32 działa, a Sikhowie około 20 000 ludzi i 67 dział. World History Encyclopedia podaje około 10 000 przeciw około 14 000, przy 32 i 75 działach.6
Straty brytyjsko-indyjskie National Army Museum szacuje na 141 zabitych, 413 rannych i 25 zaginionych, a World History Encyclopedia na 151 zabitych przy tej samej liczbie rannych i zaginionych. Sam 16. pułk lansjerów stracił około 140 z mniej więcej 300 ludzi. Straty sikhijskie są jeszcze mniej pewne: National Army Museum mówi o około 3000 zabitych, a World History Encyclopedia jedynie o setkach.7
Co było dalej
Aliwal usunął zagrożenie z tyłów i pozwolił Smithowi wrócić do Gougha. Według National Army Museum Smith otrzymał za to zwycięstwo tytuł baroneta. 10 lutego 1846 roku połączona armia brytyjska zdobyła główną pozycję Sikhów pod Sobraon, a zawarty potem traktat w Lahaurze zakończył wojnę i odebrał państwu Sikhów rozległe ziemie. Druga wojna, w latach 1848-1849, skończyła się aneksją Pendżabu.8
