Przed świtem 30 lipca 1864 roku żołnierze Unii odpalili minę wykopaną pod konfederackim występem obronnym pod Petersburgiem w Wirginii i wyrwali w linii wroga ogromny lej. Natarcie, które potem nastąpiło, rozpadło się: oddział za oddziałem wchodził do krateru, zamiast go obejść, a kontratak Konfederatów pod wodzą generała Williama Mahone'a zamknął wyłom. Po wielu godzinach walki Unia straciła około 3800 ludzi, w tym wielu czarnoskórych żołnierzy z U.S. Colored Troops. Szansa na zakończenie oblężenia Petersburga przepadła.
Tunel pod liniami
Pod koniec czerwca 1864 roku armie Ulyssesa S. Granta i Roberta E. Lee stały naprzeciw siebie w okopach na wschód od Petersburga i żadna ze stron nie była gotowa zaryzykować natarcia. W jednym miejscu linia czat IX Korpusu generała majora Ambrose'a E. Burnside'a leżała tylko około czterystu stóp od konfederackiego punktu oporu, nazywanego przez park pola bitwy pod Petersburgiem występem Elliotta, a w podsumowaniu bitwy National Park Service występem Pegrama. Według American Battlefield Trust część żołnierzy Burnside'a stanowili górnicy z Pensylwanii, którzy zaproponowali przekopanie się pod występ i wysadzenie go; Grant miał wątpliwości, ale prace ruszyły.1
Celem, jak ujmuje to National Park Service, było zaskoczenie i przytłoczenie Konfederatów, zajęcie wzgórz nad Petersburgiem i w ten sposób skrócenie oblężenia.2
W głąb krateru
Po tygodniach przygotowań minę odpalono 30 lipca około 4.45 rano. National Park Service zauważa, że współczesne relacje opisują lej o długości 170 stóp, szerokości 60 stóp i miejscami 30 stóp głębokości. Wybuch wyrwał w linii Konfederatów wyłom szeroki na około 200 stóp, a Unia wysyłała w niego oddział za oddziałem. Źle dowodzeni żołnierze w dużej części zeszli do krateru, zamiast go obejść, a stamtąd nie mogli ani iść naprzód, ani łatwo się wycofać, bo konfederacka artyleria i piechota zamieniły oba kierunki w pola śmierci.3
Jako ostatnia weszła do walki 4. Dywizja IX Korpusu, złożona z pułków U.S. Colored Troops pod dowództwem Ferrero; w swojej pierwszej bitwie posunęła się dalej niż jakakolwiek inna jednostka Unii. Wtedy kontratak Mahone'a odrzucił ją i zamknął wyłom. O 9.30 Burnside dostał rozkaz przerwania natarcia, ale według National Park Service żołnierze w kraterze dowiedzieli się o tym dopiero o 12.30. Około pierwszej po południu Konfederaci wdarli się do samego krateru, w najzaciętszej walce wręcz całego oblężenia, i znajdujący się tam żołnierze Unii się poddali. National Park Service odnotowuje, że gdy jeńców prowadzono na tyły, część strażników zastrzeliła nieuzbrojonych czarnoskórych żołnierzy.4
Najsmutniejsza sprawa
Podsumowanie bitwy National Park Service szacuje straty na 5289 ludzi, 3798 po stronie Unii i 1491 po stronie Konfederacji; opis przygotowany przez park pod Petersburgiem mówi o blisko 5500. Dywizja Ferrero została ciężko poturbowana.5
Na mapie nic się nie zmieniło. National Park Service uważa, że krater mógł być najlepszą szansą Granta na zakończenie oblężenia Petersburga; zamiast tego obie armie na kolejne osiem miesięcy utknęły w wojnie okopowej. Burnside'a odwołano z dowództwa za jego udział w porażce, Mahone został awansowany na generała majora, a Grant nazwał bitwę najsmutniejszą sprawą, jaką widział w tej wojnie. Szerzej o całej kampanii piszemy w artykule o oblężeniu Petersburga.6
