7 lutego w historii wojskowości: bitwa pod Debre Tabor, 1842

Cesarstwo bez cesarza

W latach 1769-1855 Etiopia przeżywała Zemene Mesafint, czyli Erę Książąt. Cesarze wciąż zasiadali w Gonderze, lecz realna władza przeszła w ręce możnych z prowincji, którzy walczyli między sobą. Najsilniejszym z nich w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku był ras Ali II z oromskiej dynastii z Jedżdżu, którego w 1831 roku, gdy miał zaledwie 12 lub 13 lat, wodzowie zgromadzeni w Debre Tabor w prowincji Begemder obrali swoim przywódcą, a państwem kierowały w jego imieniu rada i jego matka Menen.¹

Wube Haile Marjam postanowił zająć jego miejsce. W 1841 roku do Etiopii przybył nowy koptyjski biskup, abuna Salama, który stanął po stronie Wubego, co pomogło mu werbować żołnierzy i zyskiwać sojuszników. Wube zawarł sojusz z Birru Goszu, młodym władcą Godżamu, i ogłosił, że Ali jest w głębi serca muzułmaninem i zagraża Kościołowi. By mocniej związać ze sobą Birru, kazał wydać z kościoła Mahdere Marjam własną córkę, żonę Alego, która się tam schroniła, i wydał ją za Birru.²

Zwycięstwo, a potem niewola

Sprzymierzeńcy ruszyli na Debre Tabor, siedzibę Alego, a ten pospiesznie zawrócił, by stawić im czoła. Francuscy oficerowie Ferret i Galinier, przebywający wówczas w Gonderze, oceniają połączoną armię Wubego na 18 do 20 tysięcy ludzi; historyk Mordechaj Abir przypisuje Alemu blisko 30 tysięcy żołnierzy, głównie Oromów. Wojsko Alego składało się w dużej mierze z jazdy oromskiej, a liczne strzelby Wubego dały mu przewagę. Szeregi Alego pękły, on sam uciekł, a jego armia poszła w rozsypkę.³

Dalszy ciąg źródła opowiadają nieco inaczej. Plowden, brytyjski konsul, który przybył do kraju kilka lat później, pisze, że Birru Goszu, obawiając się, że Wube po bitwie każe go zakuć w kajdany, nagle opuścił pole ze swoją jazdą. Ferret i Galinier oraz Plowden zgodnie podają, że Birru Aligaz, jeden z dowódców Alego, według Ferreta i Galiniera jego stryj, pocwałował z kilkoma jeźdźcami do obozu Wubego, zastał go niemal bez straży i pojmał Wubego, a Rubenson również wskazuje Birru Aligaza, krewnego i wasala Alego, jako tego, który go pojmał. Plowden dodaje, że razem z nim wzięto do niewoli biskupa. Plowden i podróżnik Mansfield Parkyns twierdzą zgodnie, że Wube był w chwili pojmania pijany. Gdy wieść się rozeszła, ludzie Alego odzyskali ducha, a armia Wubego rozpadła się.⁴

Osobliwe następstwa

Sam Ali nie wiedział, że wygrał. Według Plowdena nie pokazywał się przez siedem dni, według Parkynsa przez osiem, zanim wrócił do Debre Tabor. Prowincje Wubego oddał jego bratu, dedżazmaczowi Merso. Pod naciskiem abuny Salamy uwolnił jednak Wubego, który według Ferreta i Galiniera zapłacił okup w wysokości 2000 talarów, a wkrótce nawet pomógł mu odzyskać ziemie z rąk Merso. Historyk Sven Rubenson pisze, że wynik bitwy był zagadką nawet dla współczesnych.⁵

Zwycięstwo niewiele Alemu dało. Rubenson zauważa, że Birru Goszu nadal otwarcie mu się przeciwstawiał, a Ali rok w rok najeżdżał Godżam, nigdy go jednak nie pojmawszy. W 1853 roku obalił go Kassa Hailu, koronowany w 1855 roku na cesarza Teodora II, który zakończył Erę Książąt. O późniejszych wojnach Etiopii, w tym o zwycięstwie nad Włochami w 1896 roku, piszemy w artykule o bitwie pod Aduą.⁶

Którego dnia?

Dokładna data nie jest pewna. Sven Rubenson w późniejszej książce podaje 7 lutego 1842 roku, a Mordechaj Abir 6 lutego. W biografii Teodora II Rubenson pisze jedynie o lutym 1842 roku. Ferret i Galinier, którzy w czasie kampanii byli w Gonderze, podają, że armia Wubego zwinęła obóz 10 lutego 1842 roku, i opisują jeszcze kilka dni marszu i oczekiwania przed bitwą, co przesuwałoby starcie na drugą połowę lutego. Żadne z przytoczonych źródeł nie rozstrzyga sprawy, a Etiopia liczyła wówczas daty według własnego kalendarza.⁷