9 sierpnia 1849 roku pod Temeszwarem w Banacie (dziś Timișoara w Rumunii) austriacka armia generała Juliusa von Haynaua pobiła główną armię rewolucji węgierskiej. Przyprowadził ją tam generał Henryk Dembiński po przegranej pod Szőreg; w środku bitwy oddał dowództwo innemu Polakowi, Józefowi Bemowi, wezwanemu z Siedmiogrodu. Bem postanowił nacierać, ale odniósł obrażenia przy upadku z konia i Węgrzy się wycofali. Bitwa pod Temeszwarem była ostatnią wielką bitwą tej wojny: 13 sierpnia Artúr Görgey skapitulował przed Rosjanami pod Világos.
Dwóch polskich generałów
Latem 1849 roku rewolucja węgierska walczyła zarówno z Austrią, jak i z armią rosyjską wysłaną, by ją zdławić. Wysokie stanowiska zajmowało w niej dwóch weteranów powstania listopadowego. Józef Bem bronił od 1848 roku Siedmiogrodu niewielką armią, ale 31 lipca 1849 roku Rosjanie rozbili jego wojska pod Segesvárem, a on sam ocalał tylko dlatego, że udawał zabitego. Henryk Dembiński dowodził główną armią węgierską na południu.1
5 sierpnia Austriacy Haynaua pobili Dembińskiego pod Szőreg. Plan przewidywał połączenie z armią Görgeya pod Aradem, ale Dembiński cofnął się w stronę Temeszwaru, twierdzy oblężonej przez Węgrów. Według encyklopedii Pallasa Kossuth 6 sierpnia rozkazał mu iść na Arad i wezwał z Siedmiogrodu Bema, by objął naczelne dowództwo.2
Bitwa
Dembiński zaczął już bitwę pod Temeszwarem 9 sierpnia, gdy na pole przybył Bem i w trakcie walki przejął dowództwo. György Bálás w biografii Bema z 1927 roku pisze, że wojsko powitało go gromkimi okrzykami, że Dembiński chciał się wycofać, a Bem postanowił nacierać.3
Bálás opisuje, jak Bem pędził galopem z lewego skrzydła na prawe, by poprowadzić rozstrzygające natarcie, gdy jego koń upadł, a on sam ciężko uszkodził bark i nie mógł dalej dowodzić; Dembiński, dowiedziawszy się o tym, nakazał odwrót na Lugos. Kalendarium Muzeum Historii Polski odnotowuje ten dzień jako klęskę armii węgierskiej pod wodzą Bema w starciu z wojskami austriackimi i rosyjskimi. Encyklopedia Pallasa nazywa go ostatnią wielką bitwą węgierskiej wojny o niepodległość.4
Világos i emigracja
Po tej klęsce Węgry straciły nadzieję. 11 sierpnia Lajos Kossuth przekazał władzę Görgeyowi, który dwa dni później, 13 sierpnia 1849 roku, skapitulował przed Rosjanami pod Világos. Bem chciał walczyć dalej; według Bálása na ostatniej radzie wojennej w Lugos namawiał do kontynuowania wojny, potem z resztkami armii przeszedł do Siedmiogrodu, a 17 sierpnia złożył dowództwo i odszedł do Imperium Osmańskiego. Dembiński także udał się na wygnanie, najpierw do Turcji, potem do Paryża.5
Bem wstąpił do służby osmańskiej i zmarł w Aleppo 10 grudnia 1850 roku. Jego życie, od wojen napoleońskich po Węgry i Syrię, opisujemy w biografii Józefa Bema, a jego działa pod Ostrołęką w 1831 roku w artykule o bitwie pod Ostrołęką.6
