Drake zdobywa Santo Domingo 1586: noworoczny rajd na stolicę hiszpańskich Karaibów

Santo Domingo było najstarszym hiszpańskim miastem w Ameryce i siedzibą królewskich władz na Karaibach. Jego upadek w ciągu jednego dnia pod ciosem kilkuset angielskich żołnierzy był, jak pisze Miguel Reyes Sánchez w czasopiśmie Dominikańskiej Akademii Historii, najbardziej niszczycielskim atakiem pirackim w dziejach miasta.²

Wyprawa Drake'a do Indii Zachodnich

W 1585 roku Anglię i Hiszpanię dzieliło niewiele od otwartej wojny o Niderlandy, religię i handel. Gdy w czerwcu Hiszpania zajęła w swoich portach angielskie statki ze zbożem, królowa Elżbieta I wysłała Sir Francisa Drake'a z flotą, którą w połowie sfinansowała sama. EBSCO podaje dwadzieścia trzy albo dwadzieścia pięć okrętów i od 1600 do 1900 ludzi, bo źródła się różnią; Reyes Sánchez mówi o 23 okrętach i 2300 ludziach. Wiceadmirałem był Martin Frobisher, a żołnierzami dowodził Christopher Carleill.³ › Francis Drake

Flota wyszła z Plymouth 14 września 1585 roku, złupiła Wyspy Zielonego Przylądka, w czasie przeprawy przez Atlantyk straciła kilkuset ludzi od choroby i 18 grudnia dotarła do karaibskiej wyspy Dominika. Następnym celem było Santo Domingo na południowym wybrzeżu Hispanioli.⁴

Desant pod Hainą

Port miasta był dobrze chroniony. Kanał zamykała mielizna, na której Hiszpanie zatopili dwa albo trzy statki, a za zaporą stała uzbrojona galera. Drake nie zaatakował od morza. Jak zauważa EBSCO, zwykle wysadzał nocą żołnierzy w pewnej odległości od miasta, a okręty podprowadzał tak, by wspierały ich ogniem. Grecki pilot z przechwyconego hiszpańskiego statku pokazał Anglikom przejście przez rafy u ujścia rzeki Haina, na zachód od miasta.⁵

Gubernator Cristóbal de Ovalle uważał atak od strony Hainy za niemożliwy i zlekceważył ostrzeżenia. Gdy z wybrzeża przybyli gońcy, donieśli, że na ląd zeszło sześciuset albo siedmiuset ludzi i maszerują na miasto; EBSCO szacuje te siły na około tysiąc.⁶

Dwie kolumny pod bramami

Anglicy nadeszli dwiema kolumnami, jedną pod Carleillem, drugą pod jego zastępcą Powellem: pikinierzy za zasłoną arkebuzerów. Kontratak około trzydziestu hiszpańskich jeźdźców odparto. Po pół godzinie Anglicy byli pod murami, Carleill przy głównej bramie, Powell przy bramie bliżej morza, a do popołudnia zajęli większość miasta; twierdza Ozama broniła się do nocy. Milicja, około 800 pieszych i 100 konnych uzbrojonych głównie w piki i lance, niewiele mogła zrobić, a gubernator i wielu mieszkańców uciekli w głąb wyspy z kosztownościami, jakie zdołali zabrać.⁷

Obie strony datują te wydarzenia inaczej. Relacje angielskie, pisane według kalendarza juliańskiego, wciąż używanego w Anglii, podają 1 stycznia 1586 roku. Dokumenty hiszpańskie, datowane według kalendarza gregoriańskiego, który Hiszpania już przyjęła, umieszczają desant 11 stycznia, a atak 12 stycznia. Marynarze z okrętu Primrose przechwalali się, że Hiszpanie dali im miasto w prezencie noworocznym.⁸

Miesiąc okupu

Drake'owi chodziło o pieniądze, nie o podbój. Zażądał okupu, a gdy go odmówiono, jego ludzie ogołocili miasto z pieniędzy, mosiężnych dział i kościelnych dzwonów. Reyes Sánchez pisze, że najpierw żądał 200 tysięcy dukatów, a po każdym nieudanym spotkaniu z hiszpańskimi negocjatorami kazał palić kolejną dzielnicę, kościół albo klasztor. Według niego spłonęło ponad trzy czwarte zabudowy; ocalała katedra, bo Anglicy urządzili w niej kwaterę, magazyn i więzienie.⁹

Powieszono dwóch dominikanów. Relacje angielskie mówią, że Drake kazał to zrobić w odwecie za zabicie czarnoskórego chłopca, którego wysłał na rozmowy pod białą flagą; hiszpański kronikarz Pedro Simón twierdzi, że zakonnicy zginęli za sprzeciw wobec palenia kościołów.¹⁰

W końcu Hiszpanie zaoferowali 25 tysięcy dukatów, wszystko, co gubernator i mieszczanie zdołali wywieźć, i Drake je przyjął, zabierając jeszcze królewski herb znad wejścia do Audiencii z dewizą Non sufficit orbis, czyli „świat nie wystarcza”. Wymienił zużyte okręty na lepsze hiszpańskie, jeden z nich nazywając New Year's Gift, i po mniej więcej miesiącu odpłynął.¹¹

Co znaczył ten rajd

Pod względem finansowym wyprawa rozczarowała udziałowców, bo łupy nie pokryły kosztów. Skutki dla Hiszpanii były jednak większe. EBSCO nazywa atak poważnym ciosem psychologicznym i finansowym dla Filipa II: obnażył słabość obrony kolonii i zmusił króla do przerzucenia do Ameryki pieniędzy przeznaczonych na Europę. Drake zdobył jeszcze w lutym Kartagenę, a w maju spalił St. Augustine, a trzy lata później mapy wyprawy Baptisty Boazia, z flotą w zatoce i krokodylem w morzu, wydrukowano z relacją Waltera Biggesa. Wojna morska, która z tego wyrosła, doprowadziła do Armady z 1588 roku.¹²