Francis Drake: elżbietański korsarz, którego Hiszpanie zwali El Draque

San Juan de Ulúa

Francis Drake urodził się w Devonie około 1540 roku jako syn skromnego właściciela ziemskiego, który został kapelanem w stoczni Chatham. W 1566 roku popłynął z kuzynem Johnem Hawkinsem w rejs handlarzy niewolników do Afryki Zachodniej i obu Ameryk, a w 1567 roku wyruszył ponownie jako kapitan 50-tonowego Judith. 23 września 1568 roku w San Juan de Ulúa na wybrzeżu Meksyku hiszpański wicekról złamał rozejm i zaatakował angielskie statki. Cztery przepadły; Hawkins i Drake uciekli na dwóch pozostałych. Mark Cartwright w World History Encyclopedia widzi w tym dniu źródło dozgonnej wrogości wobec Hiszpanii, wzmocnionej wojującym protestantyzmem Drake'a.²

Drake wziął odwet w Panamie. Wypłynąwszy z Plymouth 24 maja 1572 roku, napadł na Nombre de Dios, a 11 lutego 1573 roku wspiął się na drzewo na przesmyku i jako pierwszy Anglik ujrzał Pacyfik. Przed powrotem urządził zasadzkę na hiszpański transport srebra, który Cartwright wycenia na około 40 tysięcy funtów.³

Dookoła świata

W 1577 roku Elżbieta I potajemnie zainwestowała w wyprawę na Morze Południowe. Drake wypłynął z Plymouth 13 grudnia z pięcioma statkami i 164 ludźmi. Dwa statki zawróciły, pozostałe przebyły Cieśninę Magellana w sierpniu 1578 roku, a sztormy sprawiły, że jego okręt flagowy, Pelican, przemianowany na Golden Hind, płynął dalej sam. W marcu 1579 roku zdobył u wybrzeży Peru hiszpański statek ze skarbem Nuestra Señora de la Concepción, potem pożeglował na północ, ogłosił fragment wybrzeża Kalifornii Nowym Albionem, przepłynął Pacyfik do Indii Wschodnich i 26 września 1580 roku wrócił do Plymouth. Była to druga podróż dookoła świata, po wyprawie Magellana.⁴

Łupy były ogromne. Cartwright szacuje je na około 600 tysięcy funtów, mniej więcej roczny dochód korony angielskiej, z czego 160 tysięcy trafiło do królowej. 4 kwietnia 1581 roku Elżbieta pasowała Drake'a na rycerza na pokładzie Golden Hind w Deptford, ku wściekłości ambasadora Hiszpanii. Kupił opactwo Buckland i przyjął dewizę Sic Parvis Magna, wielkość z małych początków.⁵

Rajd na Indie Zachodnie

W 1585 roku, po tym jak Hiszpania zatrzymała angielskie statki w swoich portach, Drake poprowadził na Karaiby znacznie większą wyprawę. Jej wielkość podaje się różnie: Mark C. Herman w opracowaniu EBSCO liczy około 23 statków i 8 pinas z 1600 do 1900 ludźmi, w tym 500 do 700 żołnierzami Christophera Carleilla, a Cartwright pisze o blisko 30 statkach i około 2000 ludzi. Wiceadmirałem był Martin Frobisher. Flota wypłynęła z Plymouth 14 września 1585 roku, zawinęła do Vigo, złupiła Wyspy Kanaryjskie i Zielonego Przylądka, a w czasie przeprawy przez Atlantyk straciła kilkuset ludzi z powodu choroby.⁶

W Nowy Rok 1586 Anglicy szturmem zdobyli Santo Domingo na Hispanioli i palili części miasta, aż Hiszpanie zgodzili się zapłacić 25 tysięcy dukatów. W Kartagenie, do której weszli 9 lutego, Drake zażądał 500 tysięcy dukatów, zaproponowano mu 25 tysięcy, a po kolejnych podpaleniach zgodził się na 110 tysięcy. Hawana była zbyt silna, by ją atakować. 28 maja flota zniszczyła fort i miasto St. Augustine na Florydzie, a w czerwcu zabrała do kraju 105 osadników z angielskiej kolonii Roanoke i 27 lipca 1586 roku dotarła do Portsmouth.⁷

Finansowo wyprawa się nie powiodła: łupy nie pokryły jej kosztu, 40 tysięcy funtów, z czego połowę wyłożyła królowa. Herman ocenia jednak, że zapoczątkowała wojnę morską Anglii z Hiszpanią, zmusiła Filipa II do wydawania na obronę kolonii pieniędzy potrzebnych na Armadę i wojnę w Niderlandach i poważnie nadszarpnęła prestiż Hiszpanii.⁸

Kadyks i Armada

W kwietniu 1587 roku Drake uderzył na Kadyks, główny port atlantycki Hiszpanii, gdzie szykowano Armadę. Cartwright liczy 31 zniszczonych i sześć zdobytych statków oraz zapasy przeznaczone dla floty inwazyjnej; sam Drake przechwalał się, że przypalił królowi Hiszpanii brodę. Potem łupił hiszpańską żeglugę u przylądka Świętego Wincentego i aż po Azory.⁹

Gdy latem 1588 roku nadpłynęła Armada, flotą angielską dowodził lord Howard of Effingham, a Drake był wiceadmirałem na okręcie Revenge. Floty toczyły walki w pościgu przez kanał La Manche, a gdy Hiszpanie zakotwiczyli pod Calais, branderzy puszczeni w nocy 28 lipca rozbili ich szyk przed bitwą pod Gravelines. Armada uciekła na północ, wokół Szkocji i Irlandii, gdzie sztormy rozbiły wiele jej okrętów.¹⁰

Ostatnie wyprawy

Kontruderzenie z 1589 roku, prowadzone przez Drake'a i sir Johna Norrisa na La Coruñę i Lizbonę, nie zdobyło Lizbony i straciło wielu ludzi z powodu chorób, a Cartwright zauważa, że mocno zaszkodziło pozycji Drake'a u królowej. Był burmistrzem Plymouth i jego posłem do parlamentu. W sierpniu 1595 roku popłynął z Hawkinsem i 27 statkami, by raz jeszcze przechwycić srebro z Panamy, ale Hawkins zmarł w drodze, atak na Portoryko się nie udał, a Hiszpanie byli ostrzeżeni. Drake zmarł na czerwonkę u wybrzeży Portobelo 28 stycznia 1596 roku, w wieku około 55 lat, i został pochowany w morzu w ołowianej trumnie. Hiszpanie nazywali go El Draque, Smokiem.¹¹