Bitwa nad Maricą 1371: noc, w której zginęli serbscy panowie

Pod koniec lat sześćdziesiątych XIV wieku Osmanowie mocno trzymali Trację. Murad I zdobył Adrianopol, późniejsze Edirne, a z nim dolinę Maricy prowadzącą w głąb Bałkanów. Britannica odnotowuje, że chrześcijańskie państwa regionu próbowały go wyprzeć, ale pierwsze próby się nie powiodły, a w 1366 roku Bułgarzy musieli zostać jego lennikami.²

Najbardziej obawiał się Turków Jovan Uglješa, serbski despota Serres, którego ziemie graniczyły i z Bizantyjczykami, i z Osmanami. Halil İnalcık w artykule o Muradzie I w Encyklopedii Islamu TDV pisze, że Uglješa postrzegał marsz Evrenosa na południu oraz Hacıego İlbeya i Lali Şahina w dolinie Maricy jako śmiertelne zagrożenie. Osmańskie zagony docierały aż do klasztorów na górze Athos.³

Przymierze przeciw Turkom

Uglješa szukał sojuszników. Jego posłowie przybyli do Konstantynopola z propozycją przymierza przypieczętowanego małżeństwem i z pieniędzmi, pisze İnalcık, a mimo oporu w mieście Bizantyjczycy się zgodzili. Spór między Kościołem serbskim a bizantyjskim zażegnano w 1368 roku, a w maju 1371 roku ogłoszono ich zjednoczenie. W zachodniej Macedonii brat i sojusznik Uglješy, król Wukaszyn, władał Prilepem, Skopje i Prizrenem; historyk Georgije Ostrogorski, jak zauważa İnalcık, uważał udział Wukaszyna w wyprawie za znak tego, jak wiele Serbowie na nią postawili.⁴

Decyzję o ataku podjęto wiosną 1371 roku. Armia składała się z sił greckich i serbskich od Tracji po Albanię. Serbski mnich Izajasz, cytowany przez İnalcıka, ocenił ją na 60 tysięcy ludzi; Britannica przypisuje Wukaszynowi 70 tysięcy.⁵

Sułtan daleko

W Tracji Lala Şahin, dawny wychowawca Murada, a teraz dowódca w Rumelii, poprosił sułtana o pomoc, gdy armia serbska ruszyła naprzód. Artykuł Abdülkadira Özcana o Lali Şahinie w TDV odnotowuje, że w latach 1370 i 1371 zdobył on Ihtiman i Samokow. Serbowie zeszli lewym brzegiem Maricy aż pod Czernomen, nie napotykając poważnego oporu, i zagrożone zostało samo Edirne. Czernomen, po turecku Çirmen, był warownym miastem nad Maricą na północny zachód od Edirne, dziś w Grecji, jak opisuje go Yusuf Halaçoğlu w TDV.⁶

Murad zebrał wojska anatolijskie, ale nie mógł przeprawić się do Europy: Bizantyjczycy, teraz sprzymierzeni z Serbami, trzymali cieśniny i Gallipoli. Zamiast tego, pisze İnalcık, osmańska rada wojenna postanowiła zdobyć twierdzę Biga (Pegae) na brzegu anatolijskim, i sułtan spędził lato 1371 roku na jej oblężeniu od lądu, podczas gdy flota odcinała ją od morza.⁷

Nocny atak

Bitwę wygrano bez niego. W tradycji osmańskiej, jak streszcza ją İnalcık, straż przednia pod wodzą Hacıego İlbeya uderzyła nagłym nocnym napadem na serbski obóz. W zamieszaniu Serbowie zwrócili się przeciw sobie, wielu wpadło do Maricy i utonęło, a armia poszła w rozsypkę. Britannica opisuje tę samą scenę: Serbowie, którzy zatrzymali się pod Czernomenem, zostali zaskoczeni przez znacznie mniejsze siły tureckie, które zabiły wielu z nich, w tym Wukaszyna, a wielu ocalałych zepchnęły do rzeki.⁸

Lala Şahin odegrał w zwycięstwie dużą rolę, pisze Özcan, choć źródła osmańskie opowiadają tę historię różnie: anonimowe kroniki przypisują zasługę Hacıemu İlbeyowi, a Âşıkpaşazâde i Neşri opisują ją szczegółowo. Kroniki błędnie datują ją też na 1364 lub 1365 rok; źródła chrześcijańskie podają właściwą datę, 26 września 1371 roku. Pole bitwy nazwano Sırp Sındığı, pogromem Serbów; Britannica oddaje to jako zagładę Serbów.⁹

Macedonia otwarta

Uglješa i Wukaszyn zginęli, a nikt z rodziny Uglješy nie upomniał się o jego ziemie. Syn Wukaszyna, król Marko, despota Dragasz i jego brat Konstantyn podporządkowali się Muradowi i zgodzili się płacić trybut. Cesarz bizantyjski nadał swojemu synowi Manuelowi greckie miasta uwolnione spod władzy serbskiej. W 1372 roku papież Grzegorz XI ostrzegał króla Węgier, że Turcy podporządkowali sobie serbskich możnych i stanęli między Węgrami, Serbią i Albanią, i bezskutecznie próbował zebrać łacińskie państwa Lewantu do krucjaty.¹⁰

Według Britanniki bitwa nad Maricą zniszczyła niezależne królestwo południowych Serbów, potwierdziła lenną zależność Bułgarii od Turków i otworzyła Macedonię, a z czasem resztę Bałkanów, na podbój. Lala Şahin zdobywał potem Kawalę, Dramę i Serres, a osiemnaście lat później, w 1389 roku, Osmanowie znów starli się z Serbami na Kosowym Polu.¹¹