Bitwa pod przylądkiem Świętego Wincentego 1797: Jervis, Nelson i abordażowy most

Na początku 1797 roku Wielka Brytania nie miała powodów do radości. Hiszpania zmieniła strony i sprzymierzyła się z Francją, Royal Navy wycofała się z Morza Śródziemnego, a w grudniu 1796 roku francuski desant omal nie wylądował w Irlandii. Bitwa u przylądka Świętego Wincentego dała krajowi zwycięstwo, admirałowi Jervisowi tytuł hrabiowski, a z Horatia Nelsona uczyniła bohatera narodowego.²

Flota hiszpańska na morzu

Na początku lutego 1797 roku flota hiszpańska wyszła z Kartageny do Kadyksu, by następnie popłynąć do Brestu i połączyć się z Francuzami; razem obie floty zagroziłyby samej Wielkiej Brytanii. Sztormy wypchnęły ją na Atlantyk i właśnie wracała ku Kadyksowi, gdy natknęli się na nią Brytyjczycy.³

Hiszpański admirał José de Córdoba dowiedział się od mijanego amerykańskiego statku, że Jervis ma u przylądka tylko dziewięć okrętów, i postanowił zaatakować. Od tamtej pory do floty brytyjskiej dołączyło jednak sześć kolejnych. Nelson, płynący z Gibraltaru na fregacie Minerve, dotarł do Jervisa 13 lutego z wieścią, że Hiszpanie są blisko, i przeniósł swój proporzec komodora na 74-działowy HMS Captain.⁴

Przecięcie szyku

Świt 14 lutego był mglisty. Brytyjczycy usłyszeli hiszpańskie działa sygnałowe, zanim cokolwiek zobaczyli, a gdy mgła opadła, Jervis ujrzał, że ma przed sobą mniej więcej dwa razy więcej okrętów. Jeden z oficerów, jak odnotowuje Historic UK, opisał hiszpańskie okręty wyłaniające się z mgły niczym kredowe klify Beachy Head. Hiszpanie płynęli w dwóch bezładnych grupach z luką między nimi.⁵

Jervis uformował jedną linię bojową za Cullodenem kapitana Thomasa Troubridge'a i o 11.26 dał sygnał, by przejść przez szyk nieprzyjaciela, przecinając flotę hiszpańską na dwie części. Troubridge parł naprzód mimo ryzyka zderzenia; ostrzeżony przez pierwszego oficera, miał odpowiedzieć: „Niech słabszy ustąpi!”. Przechodząc przez lukę, Brytyjczycy oddawali salwy z dział nabitych podwójnymi kulami.⁶

Nelson wychodzi z szyku

Obie hiszpańskie grupy skręciły na północ. Culloden wykonał zwrot i poprowadził brytyjską linię za większą z nich, ale każdy okręt musiał dojść do tego samego punktu zwrotu po kolei, a główne siły Córdoby zdawały się wymykać albo łączyć z drugą połową floty. Jervis dał okrętom z tyłu sygnał, by skręciły ku nieprzyjacielowi, ale w słabej widoczności go nie dostrzeżono.⁷

Nelson, trzeci od końca na Captainie, nie czekał. Wbrew rozkazowi trzymania się szyku wyprowadził okręt z linii, przeciął ją między Diademem a Excellentem i ruszył prosto na czoło hiszpańskiej kolumny, gdzie płynęła 130-działowa Santísima Trinidad, największy okręt wojenny na świecie, wraz z kilkoma trzypokładowcami. Przez pewien czas Captain walczył z nimi niemal sam, z odstrzelonym sterem i olinowaniem, dopóki z pomocą nie nadeszły Culloden, a potem Excellent.⁸

Patentowy most abordażowy

Komandor Cuthbert Collingwood na Excellencie zmusił do opuszczenia bandery dwa hiszpańskie okręty, Salvador del Mundo i San Isidro, po czym ruszył dalej na pomoc Nelsonowi. Jego ogień z odległości kilku stóp sprawił, że 80-działowy San Nicolás gwałtownie zboczył i zaplątał się w 112-działowy San José.⁹

Captain nie dawał się już sterować. Nelson kazał go położyć burtą do San Nicolása i sam poprowadził oddział abordażowy; Historic UK przytacza jego okrzyk „Śmierć albo chwała!”. Gdy San Nicolás się poddawał, ludzie z górującego obok San José otworzyli ogień na jego pokład, więc Nelson wezwał posiłki i z pokładu San Nicolása wdarł się na San José, zdobywając i jego. W marynarce nazwano to patentowym mostem Nelsona do abordażu okrętów pierwszej klasy. Historic UK zauważa, że po raz pierwszy od 1513 roku oficer tak wysokiej rangi osobiście poprowadził abordaż.¹⁰

Zwycięstwo i nagrody

Hiszpanie przerwali walkę i ruszyli ku Kadyksowi. Uszkodzenia brytyjskich okrętów i dziewięć hiszpańskich, które jeszcze nie walczyły, wykluczały pościg, więc Jervis musiał się zadowolić czterema zdobytymi okrętami, w tym dwoma pierwszej klasy. Dane o stratach się różnią: britishbattles.com podaje około 300 zabitych i rannych Brytyjczyków i około 1000 zabitych, rannych i wziętych do niewoli Hiszpanów, a Historic UK około 250 zabitych Hiszpanów i 3000 jeńców.¹¹

Flota hiszpańska nigdy nie połączyła się z Francuzami w Breście i pozostała zablokowana w Kadyksie. Jervis został hrabią St Vincent, a tytuł wybrał dla niego sam król Jerzy III, Nelson zaś otrzymał szlachectwo rycerskie i Order Łaźni; wiadomość o jego awansie na kontradmirała nadeszła tuż po bitwie. Na pokładzie Victory Jervis uściskał go za inicjatywę, która przesądziła o zwycięstwie. Historic UK dodaje słuszne zastrzeżenie: legenda Nelsona zbyt często przesłania to, czego tego dnia dokonali Collingwood, Troubridge i Saumarez.¹²