Co się wydarzyło pod Saint-Martin-de-Ré w 1622 roku?
27 października 1622 roku królewska flota księcia de Guise zaatakowała hugenocką flotę La Rochelle pod wodzą Jeana Guitona, stojącą u Saint-Martin na wyspie Ré. Rochelczycy puścili brandery na okręt flagowy Guise'a, ale go nie spalili, stracili kilka okrętów i odstąpili. Samo La Rochelle nie zostało zdobyte, a kampanię zakończyła wieść o pokoju w Montpellier.1
Wyspa Ré to długa, płaska wyspa naprzeciw La Rochelle na atlantyckim wybrzeżu Francji, a Saint-Martin to jej główne miasto. Jesienią 1622 roku osłonięte wody między wyspą a lądem stały się sceną bitwy morskiej między flotą króla a flotą jego najbardziej upartego protestanckiego miasta.
Tło: powstanie hugenotów 1621 do 1622
W grudniu 1620 roku zgromadzenie generalne hugenotów w La Rochelle podzieliło Francję na osiem okręgów wojskowych pod dowództwem szlachty; przywódcą powstania szybko został Henryk, książę de Rohan. Ludwik XIII odpowiedział wojną. Jego armia nie zdobyła w 1621 roku Montauban i w listopadzie, po ciężkich stratach, zwinęła oblężenie. W 1622 roku król oblegał Montpellier, gdzie 12 października, po czterdziestu dniach ostrzału, ogłoszono rozejm, a 18 października hugenoci przyjęli warunki pokoju.2
La Rochelle było hugenocką twierdzą z własną flotą i używało jej w powstaniu. Jej admirałem był Jean Guiton, któremu miasto powierzyło dowództwo okrętów, gdy wróciły niepokoje.3
27 października: bitwa pod Saint-Martin-de-Ré
Flota królewska pod Karolem, księciem de Guise, dotarła do wybrzeża 24 października i stanęła na kotwicy u wejścia do cieśniny między wyspą a lądem. 27 października Guise zaatakował flotę La Rochelle, stojącą na kotwicy na otwartej redzie przed wyspą Ré, poniżej Saint-Martin. Rycina przechowywana w Bibliothèque nationale de France, skatalogowana jako dzieło sztycharza Stefana della Belli, nosi tytuł bitwy morskiej księcia de Guise przed La Rochelle, 1622.4
Liczebność flot jest niepewna. Wydrukowana w Londynie w 1622 roku broszura, otwarcie stojąca po stronie króla, przypisuje Rochelczykom 70 okrętów. Jean-Louis Monnot, który datuje bitwę na 28 października i powołuje się na list Montolieu, kapitana jednej z galer królewskich, napisany mniej więcej tydzień później, liczy 56 okrętów La Rochelle z około 6000 ludzi przeciw 70 okrętom królewskim z około 14 000.5
Brandery
Najgroźniejszy moment nadszedł, gdy Rochelczycy puścili brandery na okręt flagowy Guise'a. Według broszury z 1622 roku dwa statki pełne materiałów zapalających, skute łańcuchem, uczepiły się okrętu admiralskiego i podpaliły mu żagle i olinowanie aż po szczyt masztu; załoga ugasiła ogień w niespełna godzinę. Także w relacji Monnota okręt flagowy otaczają brandery, a uwalniają go najpierw dwie galery, potem galeony eskadry Lewantu. Obie relacje wspominają też zagrożony i uratowany wielki Galeon Maltański.6
Gdy okręt flagowy płonął, Rochelczycy przerwali walkę, a ich flota się wycofała. Według Monnota Guiton odszedł ze swoimi uszkodzonymi okrętami pod Saint-Martin.7
Straty: czyje liczby?
Wszystkie rachunki strat pochodzą ze strony królewskiej. Londyńska broszura twierdzi, że zatopiono dziesięć okrętów La Rochelle, że ponad 2000 Rochelczyków zginęło lub utonęło, a po stronie królewskiej padło około 400 ludzi, i dodaje, że kolejne dwadzieścia okrętów wpadło na mieliznę pod ogniem królewskich dział. Monnot podaje niższe liczby: sześć okrętów i około 1500 ludzi straconych przez Guitona, około 2000 zabitych i zaginionych po obu stronach łącznie i ani jeden stracony okręt królewski. Liczby z broszury to typowy przykład szacunków zawyżanych w meldunkach o zwycięstwie, a żadnych nie porównano z zapisami z La Rochelle.8
Pokój i oblężenie, które przyszło później
Guise nie poszedł za ciosem. Według broszury przygotowywał już desant na wyspy zajęte przez Rochelczyków, gdy list króla ogłosił pokój i wstrzymał wyprawę. La Rochelle przyjęło pokój w Montpellier, który zakończył pierwszą z tych wojen; spokój nie trwał jednak długo.9
Pokój potwierdził edykt nantejski, ale osłabił hugenotów. Mury Montpellier rozebrano między listopadem 1622 a listopadem 1623 roku i zostały tylko dwie protestanckie twierdze: La Rochelle i Montauban. Musée protestant odnotowuje, że Guiton, który w 1622 roku walczył z Guise'em z wielką odwagą, trzy lata później poniósł ciężką klęskę w bitwie morskiej u wyspy Ré 15 września 1625 roku; wybrany na mera La Rochelle w 1628 roku, w trakcie Wielkiego Oblężenia z lat 1627 do 1628, kierował obroną miasta, aż głód zmusił je do kapitulacji pod koniec października 1628 roku.10
