Bitwa pod Stromboli 1676: de Ruyter przeciw Duquesne'owi u brzegów Sycylii

Stromboli było pierwszą z trzech bitew stoczonych w 1676 roku u brzegów Sycylii między najsłynniejszym admirałem Republiki Zjednoczonych Prowincji a najlepszym z jego francuskich rywali. Tego dnia niczego nie rozstrzygnęło, ale otworzyło kampanię, w której Michiel de Ruyter zginął.²

Flota holenderska na hiszpańskich wodach

W 1674 roku Holendrzy zawarli pokój z Anglią, ale wojna z Ludwikiem XIV trwała. Francja wspierała też powstańców, którzy chcieli uwolnić Sycylię spod panowania hiszpańskiego, i zaopatrywała swoje siły w Mesynie, a słaba flota hiszpańska niewiele mogła poradzić przeciw Francuzom. Hiszpańska królowa regentka, Marianna Austriaczka, poprosiła Holendrów o flotę pod wodzą de Ruytera, powołując się na traktat z 1673 roku.³

Latem 1675 roku przygotowano osiemnaście okrętów wojennych i kilka mniejszych jednostek. De Ruyter miał wątpliwości: flota była za mała, hiszpańska pomoc niepewna, a Francuzi mogli okazać się znacznie silniejsi, niż sądzili panowie w Hadze. Gdy jeden z deputowanych zapytał, czy na stare lata nie stał się bojaźliwy, de Ruyter, jak przypomina Stichting De Ruyter, odparł, że się nie boi, ale boli go, iż Stany tak tanio cenią swoją banderę; gdyby kazano mu ją podnieść na jednym tylko okręcie, i tak wyszedłby w morze.⁴

Wypłynął w sierpniu 1675 roku na 76-działowym Eendrachcie, mając pod sobą wiceadmirała Jana Jansza de Haena i kontradmirała Nicolaasa Verschoora. Flotę hiszpańską zastał jeszcze w porcie w Palermo, w oczekiwaniu na naprawy i zaopatrzenie, a na początku stycznia dowiedział się, że flota francuska płynie do Mesyny.⁵

Duquesne

Francuski dowódca, wiceadmirał Abraham Duquesne, wówczas po sześćdziesiątce, służył pod Richelieu, walczył z Duńczykami w służbie szwedzkiej i brał udział w bitwie pod Solebay w 1672 roku. Z bliska obserwował de Ruytera podczas bitwy czterodniowej i ogromnie go podziwiał. Stichting De Ruyter przytacza jego raport, że flota holenderska pod de Ruyterem potrafi wejść w sztorm albo bezksiężycową noc i następnego dnia wyjść z niej w idealnym szyku.⁶

Miał chronić francuską linię zaopatrzenia do Mesyny. Jego flota liczyła około dwudziestu ciężkich okrętów liniowych, z których każdy był silniej uzbrojony od swojego holenderskiego przeciwnika, a załogi były dobrze wyszkolone.⁷

Bitwa

Floty dostrzegły się 7 stycznia 1676 roku, a właściwa walka rozegrała się następnego dnia. Francuzi mieli wiatr, czyli przewagę nawietrzną, która pozwalała im wybrać czas i sposób ataku. Wykorzystali ją, prowadząc ogień i kilkakrotnie puszczając brandery, ale mimo przewagi liczebnej nie zdołali pokonać Holendrów.⁸

Straty były jak na bitwę flot niewielkie. Stichting De Ruyter podaje 240 zabitych i rannych po stronie holenderskiej; wśród poległych był kontradmirał Verschoor, a mocno podziurawiony Essen zatonął dzień po bitwie. Francuzi nie stracili żadnego okrętu, a ich straty w ludziach szacowano na od 400 do 1500. Rejestr wraków holenderskiej Agencji Dziedzictwa Kulturowego notuje dwie holenderskie straty: Essen i Kleine Eendracht.⁹

Gdzie i kto wygrał?

Nawet miejsce podaje się różnie. Bitwa wzięła nazwę od Stromboli, jednej z wulkanicznych Wysp Liparyjskich, ale rejestr wraków holenderskiej agencji dziedzictwa umieszcza pierwszą bitwę u Sycylii w okolicach Palermo. Jego wpis o wraku okrętu Essen łączy go z bitwą pod Stromboli 8 stycznia 1676 roku.¹⁰

Ocena dzieli się według narodowości. Historycy francuscy uznają Stromboli i późniejszą bitwę pod Etną za zwycięstwa Francji, bo de Ruyter nie zniszczył floty francuskiej ani jej nie przegnał. Historycy holenderscy i hiszpańscy mówią o korzystnym remisie, bo Francja nigdy nie zajęła Sycylii. Stichting De Ruyter nazywa Stromboli po prostu bitwą nierozstrzygniętą.¹¹

Etna i śmierć de Ruytera

Dzień po bitwie do Holendrów w zatoce Palermo dołączyło wreszcie dziewięć okrętów hiszpańskich, a dowództwo przeszło na pewien czas w ręce hiszpańskich admirałów niższych rangą od de Ruytera. 22 kwietnia 1676 roku floty spotkały się znowu, w widoku Etny. Na początku tej bitwy de Ruytera trafiła kula armatnia; zmarł od ran 29 kwietnia. Jego zastępca de Haen zginął w trzeciej bitwie pod Palermo 2 czerwca, ale Francuzi nigdy nie zrealizowali planu zajęcia Sycylii. Dwa działa wydobyte z miejsca bitwy pod Etną Włochy podarowały Holandii w 1907 roku; stoją przy pomniku de Ruytera we Vlissingen.¹²