Kto wygrał drugą bitwę u przylądka Finisterre?
Brytyjczycy. 25 października 1747 roku (14 października według starego stylu) czternaście okrętów kontradmirała Edwarda Hawke'a dopadło u wybrzeży północno-zachodniej Hiszpanii osiem francuskich liniowców eskortujących konwój na Antyle i zdobyło sześć z nich. Francuska eskorta markiza de l'Estenduère zatrzymała jednak Hawke'a na tyle długo, że według części relacji większość konwoju zdołała odpłynąć.1
Druga bitwa u przylądka Finisterre rozegrała się daleko na Atlantyku, u północno-zachodniego krańca Hiszpanii, w czasie wojny o sukcesję austriacką. Była to druga bitwa u tego przylądka w ciągu jednego roku: 14 maja 1747 roku brytyjska flota pobiła już na tych wodach francuską eskadrę. Bitwę październikową pamięta się z powodu agresji jednego admirała i upartej obrony drugiego.2
Dwie daty jednej bitwy
W 1747 roku Wielka Brytania wciąż posługiwała się kalendarzem juliańskim, czyli starym stylem, a Francja gregoriańskim. Dlatego źródła brytyjskie datują bitwę na 14 października, a francuskie na 25 października. Brytyjskie Archiwum Narodowe zapisuje jeden ze zdobytych okrętów jako wzięty 14/25 października 1747 roku, podając obie daty w jednej linijce.3
Konwój i jego eskorta
Jesienią 1747 roku Francja wysłała do swoich kolonii na Antylach wielki konwój statków handlowych. Nicolas Mioque, autor francuskiego bloga o historii marynarki Trois-Ponts!, szacuje go na ponad 200 żagli. Eskortowało go osiem okrętów liniowych pod markizem de l'Estenduère. Brytyjczycy chcieli odciąć kolonie od zaopatrzenia i wysłali na przechwycenie konwoju flotę kontradmirała Edwarda Hawke'a. Hawke miał czternaście okrętów: dwanaście liniowych i dwa 50-działowe.4 › Pierwsza bitwa u przylądka Finisterre, 1747
Bitwa u przylądka Finisterre
Gdy siły się spotkały, l'Estenduère ustawił okręty wojenne między Hawke'iem a statkami handlowymi i pozwolił konwojowi płynąć dalej. Francuskie okręty były większe i mocniej zbudowane niż wiele jednostek Hawke'a, ale było ich mniej, a brytyjskie załogi były lepiej wyszkolone. Okręty Hawke'a dogoniły francuską linię i wdały się z nią w walkę.5
Francuskie okręty poddawały się jeden po drugim. Kapitan Thomas Fox walczył na przykład z Fougueux, który opuścił przed nim banderę po około 45 minutach. Ostatecznie zdobyto sześć z ośmiu francuskich liniowców. Jeden z pryzów, Severn, był okrętem 50-działowym z 340 ludźmi na pokładzie, a także dwiema kobietami i dzieckiem; przyprowadzono go do Portsmouth i 20 stycznia 1748 roku uznano za prawowitą zdobycz.6
Uciekły tylko okręt flagowy l'Estenduère'a Tonnant oraz Intrépide. Katalog galerii Rountree Tryon przytacza historyka marynarki Williama Lairda Clowesa: oba okręty, choć ciężko uszkodzone, dotarły do Brestu. Obraz Dominica Serresa pokazuje Intrépide holujący okaleczony Tonnant, ale ten sam katalog zauważa, że źródła nie wspominają wyraźnie o holowaniu, a scena może zawdzięczać więcej popularnej opowieści niż zapisom.7
Co się stało z konwojem?
O tę część historii historycy wciąż się spierają. Jedni twierdzą, że Brytyjczycy zagarnęli prawie cały konwój, inni, że uszedł z niewielkimi stratami. Mioque ocenia, że konwój został zapewne w większości uratowany, i podkreśla, że jego los nadal jest przedmiotem sporu. Jeśli tak, l'Estenduère zrobił to, po co istnieje eskorta: stracił eskadrę, ale konwój dotarł na Karaiby. Zwycięstwo przypisywali sobie zarówno Francuzi, jak i Anglicy, jak odnotowuje katalog Rountree Tryon.8
Nagroda Hawke'a i sąd nad Foksem
W Wielkiej Brytanii nie było wątpliwości, kto wygrał. Hawke, wówczas bardzo młody stażem kontradmirał, został za to zwycięstwo pasowany na rycerza, jak odnotowuje National Maritime Museum w Greenwich. Dwanaście lat później wygrał swoją najsłynniejszą bitwę, w zatoce Quiberon w listopadzie 1759 roku.9
Nie każdy kapitan został nagrodzony. Hawke uznał, że Thomas Fox walczył bez przekonania, i postawił go przed sądem wojennym za opieszałość. Według Twickenham Museum sąd, który zakończył obrady 21 grudnia 1747 roku, uznał Foksa częściowo winnym mimo sprzecznych zeznań innych oficerów i odebrał mu dowództwo; później przywrócono go do służby i w 1749 roku awansowano na kontradmirała.10
Dlaczego ta bitwa była ważna
Dla Francji bitwa pokazała cenę ochrony handlu na morzu: sześć z ośmiu okrętów liniowych straconych w jednym starciu, za konwój, który według Mioque'a w większości dotarł do celu. Wielkiej Brytanii dała admirała, który miał wygrać w zatoce Quiberon, ponad pół wieku przed najsłynniejszym zwycięstwem Royal Navy pod Trafalgarem.11
