Czym był rajd na Zeebrugge?
W nocy z 22 na 23 kwietnia 1918 roku Royal Navy zaatakowała zajęty przez Niemców belgijski port Zeebrugge, aby zablokować kanał łączący bazę U-Bootów w Brugii z morzem. Krążownik HMS Vindictive wysadził marynarzy i żołnierzy piechoty morskiej na wielkim falochronie portu, zwanym molo, stary okręt podwodny wysadził wiadukt prowadzący na molo, a trzy stare krążowniki wypełnione betonem miały zatopić się w wejściu do kanału. Rajd ogłoszono zwycięstwem, ale Niemcy oczyścili przejście w ciągu kilku dni.1
Rajd na Zeebrugge przeszedł do historii jako jedna z najśmielszych akcji morskich I wojny światowej, a osiem Krzyży Wiktorii uczyniło z niego w Wielkiej Brytanii legendę. Jako operacja wojskowa w dużej mierze się nie powiódł. Cała historia mieści się w odległości między tymi dwoma faktami.2
Dlaczego Zeebrugge
Niemcy zajmowali wybrzeże Belgii od 1914 roku. W Brugii, kilka kilometrów w głębi lądu, stacjonowały okręty podwodne, torpedowce i niszczyciele, które wychodziły w morze dwiema drogami: kanałem żeglugowym do Zeebrugge i mniejszym kanałem do Ostendy. Stamtąd było już blisko na kanał La Manche, gdzie U-Booty topiły statki handlowe i stawiały miny. Blog historyczny rządu brytyjskiego przypomina, że niemieckie okręty podwodne zatopiły w czasie wojny jedną trzecią alianckiego tonażu handlowego, a admirał Sir John Jellicoe uważał, że bez unieszkodliwienia portów Flandrii Wielka Brytania może nie wytrwać w wojnie.3
Wiceadmirał Sir Roger Keyes, nowy dowódca Patrolu Dover, rozwinął plany swojego poprzednika, admirała Sir Reginalda Bacona. Pomysł łatwo było opisać, a bardzo trudno wykonać: wprowadzić stare krążowniki wypełnione betonem w ujście kanału w Zeebrugge i w wejście do portu w Ostendzie, zatopić je tam i w ten sposób zakorkować butelkę. Pierwszą próbę, 2 kwietnia, odwołano, gdy wiatr zmienił kierunek i zasłona dymna, od której wszystko zależało, stała się niemożliwa.4
Plan ataku
Wejścia do kanału w Zeebrugge strzegło molo, łukowaty falochron długości około półtora kilometra, na którym stały baterie dział, stacja wodnosamolotów i stanowiska karabinów maszynowych. Aby odciągnąć ogień obrońców od blokowców, stary krążownik HMS Vindictive miał przybić do mola i wysadzić oddziały szturmowe i minerskie złożone z marynarzy i Royal Marines. Dwa promy z rzeki Mersey, Iris i Daffodil, wybrane ze względu na małe zanurzenie, podwójne kadłuby i miejsce dla żołnierzy, miały przewieźć kolejnych ludzi i pomóc docisnąć Vindictive do muru.5
Jednocześnie stary okręt podwodny C3, wypełniony materiałami wybuchowymi, miał uderzyć w żelazny wiadukt łączący molo z lądem, tak by Niemcy nie mogli przysłać posiłków. Podejście miały osłonić zasłony dymne opracowane przez Franka Brocka z rodziny znanych producentów sztucznych ogni. W lutym 1918 roku we Flocie Wielkiej ogłoszono nabór ochotników; zebrano i wyszkolono około 1700 ludzi.6
Przy molo
Zespół wypłynął 22 kwietnia, a tuż po północy Vindictive zbliżył się do mola. Mniej więcej pół godziny wcześniej wiatr zmienił kierunek i rozwiał zasłonę dymną. Baterie nadbrzeżne dostrzegły krążownik i otworzyły ogień; wielu żołnierzy z czoła oddziału i ich oficerów padło, zanim okręt dotknął muru. Vindictive stanął dalej wzdłuż mola, niż planowano, i Daffodil musiał go do niego dopychać, a stromy kąt między pokładem a parapetem utrudniał ludziom przejście.7
Ci, którzy dotarli na górę, trafili pod ogień karabinów maszynowych omiatający całe molo. Iris w ogóle nie zdołał się przycumować: ludzie, którzy wspięli się na mur, by zaczepić kotwice, zginęli, wśród nich George Bradford, dowódca oddziałów szturmowych na Iris, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wiktorii. Vindictive pozostał przy molo pod silnym ogniem przez około godzinę, po czym zabrał ocalałych z walki na lądzie.8
W tym czasie C3 pod dowództwem porucznika Richarda Sandforda podszedł w wynurzeniu i wbił się między żelazne filary wiaduktu. Załoga podpaliła lonty i uciekła małą łodzią, a około 0.15 okręt eksplodował i zniszczył większą część mostu.9
Blokowce
Gdy Niemcy byli zajęci molo, trzy blokowce minęły je i weszły do portu. Między 0.15 a 0.45 wszystkie trzy poszły na dno. Thetis nie dotarł do wejścia kanału: wszedł na mieliznę i zatonął w zewnętrznym porcie. Intrepid i Iphigenia zatopiono w poprzek ujścia kanału, przy czym Intrepid w najlepszym miejscu z całej trójki. Ich załogi podjęły łodzie motorowe. Około 1.15 Vindictive, Iris i Daffodil odeszły od mola i ruszyły do Dover.10
W Ostendzie tej samej nocy atak zawiódł całkowicie. Wiatr zniweczył i tam zasłonę dymną, a boję oznaczającą tor przesunięto, więc oba blokowce osiadły na mieliźnie daleko na wschód od wejścia do portu. W drugiej próbie, 10 maja, użyto samego poharatanego Vindictive, wypełnionego betonem; we mgle dotarł do portu, ale osiadł skośnie i został wysadzony, a jego dowódca, komandor Godsal, zginął.11
Cena i ocena
Dane o stratach brytyjskich pod Zeebrugge są różne. Blog historyczny rządu brytyjskiego podaje około 200 zabitych, 400 rannych i kilku jeńców wobec 24 strat niemieckich; Commonwealth War Graves Commission liczy ponad 200 zabitych marynarzy i żołnierzy oraz ponad 300 rannych. Polegli spoczywają na cmentarzu przykościelnym w Zeebrugge, w Blankenberge i w Ostendzie, a w Anglii na cmentarzu św. Jakuba w Dover; ci, których grobów nie odnaleziono, figurują na pomnikach marynarki w Chatham, Portsmouth i Plymouth.12
Za Zeebrugge przyznano osiem Krzyży Wiktorii, a za Ostendę trzy kolejne, oprócz ponad 500 innych odznaczeń. Krzyż przyznano całemu 4. batalionowi Royal Marines, więc zgodnie z regulaminem żołnierze sami wybrali w głosowaniu dwóch odznaczonych. Król Jerzy V pozwolił obu promom dodać do nazw słowo „Royal” i jako Royal Iris i Royal Daffodil wróciły do przewożenia pasażerów na Mersey.13
Kanał został zablokowany, ale nie na długo. W ciągu kilku dni Niemcy wybagrowali przejście obok wraków i okręty podwodne mogły z niego korzystać w czasie przypływu. Prasa brytyjska ogłosiła rajd triumfem, a niemiecka uznała go za sukces Niemców, bo molo się utrzymało. Obie miały po części rację. Zeebrugge nie zamknęło U-Bootów w porcie, ale w czwartym roku wojny dało krajowi opowieść o odwadze, której bardzo potrzebował.14
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”. ↩
- Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”; The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”; Royal Museums Greenwich, „'Iris' and 'Daffodil' at Dover, 23 April 1918”. ↩
- Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”; The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”; History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”. ↩
- Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”; The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”; History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”. ↩
- The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”. ↩
- The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”; History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; The Great War 1914-1918, „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”; Royal Museums Greenwich, „'Iris' and 'Daffodil' at Dover, 23 April 1918”. ↩
- History of Government blog, „The raids on Zeebrugge and Ostend”; Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”. ↩
Źródła
- History of Government blog, rząd Wielkiej Brytanii, „The raids on Zeebrugge and Ostend”
- Commonwealth War Graves Commission, „Remembering the men who stormed Zeebrugge”
- The Great War 1914-1918 (greatwar.co.uk), „British Naval Raids on Zeebrugge and Ostend, 1918”
- Royal Museums Greenwich, „'Iris' and 'Daffodil' at Dover, 23 April 1918”
