Kim był Sulejman Wspaniały?
Sulejman Wspaniały był sułtanem osmańskim, za którego panowania imperium osiągnęło szczyt. Zdobył Belgrad i Rodos, w 1526 roku zniszczył armię węgierską pod Mohaczem, a w 1529 roku obległ Wiedeń, który się obronił. Zreformował też i skodyfikował prawo osmańskie, dlatego późniejsze pokolenia nazwały go Kanuni, czyli Prawodawcą.
Za Sulejmana Wspaniałego imperium osmańskie osiągnęło szczyt potęgi, bogactwa i świetności. W panowaniu trwającym niemal pół wieku przesunął jego granice daleko w głąb Europy i na obszar Morza Śródziemnego, rozbił królestwo Węgier i obległ sam Wiedeń. Współcześni mu ludzie Zachodu nazywali go Wspaniałym. Późniejsze pokolenia zapamiętały go jako Kanuni, Prawodawcę.1
Młodość
Sulejman urodził się w Trapezuncie nad Morzem Czarnym, według tureckiej Encyklopedii Islamu (TDV) 6 listopada 1494 roku, choć Britannica dopuszcza okres od listopada 1494 do kwietnia 1495 roku. Był jedynym synem Selima I, zdobywcy Syrii i Egiptu, oraz Hafsy Sułtan. Wychowywał się na prowincjonalnym dworze ojca w Trapezuncie, a jego pierwszym znanym nauczycielem był Hayreddin Efendi.2
Jak każdy osmański książę uczył się rządzić, rządząc. Za dziadka Bajazyda II otrzymał w 1509 roku namiestnictwo Kaffy (Kefe) na Krymie, a za ojca od 1513 roku przez około siedem lat zarządzał Manisą w zachodniej Azji Mniejszej. Gdy Selim zmarł we wrześniu 1520 roku, nie było braci, z którymi trzeba by walczyć o tron: Sulejman dotarł do Üsküdaru i 30 września 1520 roku objął władzę.3
Droga do potęgi: marsz w Europę
Po objęciu tronu w 1520 roku Sulejman od razu uderzył na Europę. Zdobył wielką twierdzę Belgrad w 1521 roku i należącą do joannitów wyspę Rodos w 1522 roku, torując sobie drogę w górę Dunaju przeciw królestwu Węgier, tarczy Europy Środkowej.4

Rodos był trudniejszą zdobyczą. Flota wypłynęła ze Stambułu 4 czerwca 1522 roku, a joannici bronili się za murami aż do 20 grudnia, gdy skapitulowali na warunkach. Według TDV sułtan spotkał się z wielkim mistrzem Philippe'em Villiers de L'Isle-Adamem i pozwolił rycerzom opuścić wyspę. Britannica datuje upadek Rodos na przełom 1522 i 1523 roku. Belgrad i Rodos, dwie placówki, które oparły się Mehmedowi II, zdobywcy Konstantynopola, znalazły się w rękach osmańskich.5
Kampanie
W 1526 roku na równinie pod Mohaczem działa i janczarzy Sulejmana rozbili armię węgierską w ciągu około dwóch godzin walki. Król zginął, uciekając z pola bitwy, a królestwo stanęło otworem. Trzy lata później Sulejman poprowadził wojnę pod mury Wiednia, lecz miasto się obroniło. Po 17 dniach, gdy deszcz, zimno i nieudane szturmy wyczerpały jego armię, a pora roku była już późna, w połowie października odstąpił od oblężenia. Było to pierwsze niepowodzenie w jego pochodzie. Na północy wybrał pokój: w 1533 roku zawarł z królem Polski Zygmuntem I Starym pokój wieczysty, który na dziesięciolecia uchronił południowo-wschodnie pogranicze Polski przed wielką wojną z Turcją.6

Mohacz nie zamknął sprawy węgierskiej, tylko ją otworzył. O opuszczoną koronę upomnieli się zarówno arcyksiążę Ferdynand Habsburg, jak i wojewoda siedmiogrodzki Jan Zápolya, a Sulejman poparł Jana jako swojego lennego króla. Marsz na Wiedeń w 1529 roku miał jednym ciosem położyć kres wtrącaniu się Habsburgów. Druga wielka wyprawa, w 1532 roku, utknęła pod małą twierdzą Güns (Kőszeg), której obronę Britannica nazywa znakomitą, a armia habsburska w ogóle nie wyszła do bitwy. W 1533 roku sułtan zgodził się na rozejm z Ferdynandem.7
Wschód ciągnął go w przeciwną stronę. W pierwszej wojnie z safawidzką Persją, w latach 1534 i 1535, wkroczył do Tebryzu, a 30 listopada 1534 roku do Bagdadu, gdzie przezimował. Podbój Iraku dopełnił dzieła jego ojca. Później przyszły jeszcze dwie wyprawy perskie: w latach 1548 i 1549, która przyniosła ziemie wokół jeziora Wan, i w latach 1554 i 1555, która pokazała, jak trudno ujarzmić Safawidów. Pierwszy formalny pokój osmańsko-safawidzki podpisano w 1555 roku.8
Gdy w 1540 roku zmarł Jan Zápolya, a wojska austriackie znów ruszyły naprzód, Sulejman zmienił politykę na Węgrzech. 2 września 1541 roku wkroczył do Budy i uczynił ją stolicą osmańskiej prowincji. Po kampaniach 1541 i 1543 roku dawne królestwo rozpadło się na trzy części: habsburski pas na północy i zachodzie, osmańskie Węgry nad środkowym Dunajem i lenny Siedmiogród. Pokój uznający ten podział podpisano w 1562 roku.9

Na morzu jego admirał Chajr ad-Din Barbarossa pokonał 28 września 1538 roku pod Prewezą połączone floty Wenecji i Hiszpanii pod wodzą Andrei Dorii, dając Osmanom inicjatywę na Morzu Śródziemnym aż do bitwy pod Lepanto w 1571 roku. Britannica wylicza resztę dokonań floty: zdobycie Trypolisu w 1551 roku, rozbicie hiszpańskiej wyprawy pod Dżerbą w 1560 roku, nieudaną próbę zdobycia Diu w Indiach w 1538 roku i porażkę pod Maltą w 1565 roku.10
Charakter i styl dowodzenia
Ci, którzy go spotkali, opisują człowieka powściągliwego i opanowanego. TDV przytacza relację weneckiego posła z 1520 roku, któremu młody sułtan wydał się wysoki, szczupły i łagodny. Ogier Ghiselin de Busbecq, poseł habsburski, który znał go w ostatnich latach życia, pisał o jego majestatycznej postawie i nazywał go człowiekiem rozważnym i umiarkowanym, który nawet w młodości nie pił wina, a w przestrzeganiu religii był niezwykle surowy.11

Rządził przez zdolnych ministrów i mocno na nich polegał. Jego towarzysz İbrahim, wyniesiony ze sługi domowego do godności wielkiego wezyra, był przez ponad dekadę jego najbliższym współpracownikiem, dopóki w marcu 1536 roku sułtan nie kazał go stracić w pałacu. Wbrew osmańskiemu zwyczajowi poślubił Hürrem, brankę z haremu, a Busbecq odnotował, że pozostał jej wierny. Zarówno Busbecq, jak i opracowanie oksfordzkie przypominają ciemniejszą stronę: w 1553 roku kazał stracić najstarszego syna Mustafę, podejrzewanego o bunt, o co rozmówcy Busbecqa obwiniali wpływ Hürrem, a w 1561 roku zgładzono jego syna Bajazyda, który przegrał wojnę o sukcesję z bratem Selimem.12
Jako wódz prowadził wojska osobiście, od Belgradu po Bagdad, i zmarł w polu. Był raczej planistą niż hazardzistą, gotowym odstąpić od Wiednia albo przyjąć rozejm, gdy odległość, pogoda i zaopatrzenie obracały się przeciw niemu. Busbecq pisze, że Wiedeń pozostał dla niego otwartą raną i że sułtan pragnął trzech rzeczy: ukończyć swój meczet, odnowić akwedukty Konstantynopola i zdobyć Wiedeń. Dwie pierwsze osiągnął.13

Prawodawca
Sulejman był kimś więcej niż zdobywcą. Dzięki pracy nad prawem imperium, która uzgadniała sułtańskie prawo dynastyczne z prawem islamskim, zapamiętano go jako Kanuni, Prawodawcę, choć przydomek ten przyjął się dopiero długo po jego śmierci: TDV wywodzi go z dziejów imperium spisanych w XVIII wieku przez Dymitra Kantemira. Przewodził złotemu wiekowi architektury, poezji i sztuki, a wielki architekt Sinan wzniósł dla niego w Stambule meczet Süleymaniye, ukończony w 1557 roku. Sam napisał około 3000 wierszy po turecku i persku, głównie pod przydomkiem Muhibbi, i był mecenasem poety Bâkîego.14
Śmierć i dziedzictwo
Sulejman zmarł w 1566 roku, stary i schorowany (cierpiał na podagrę), podczas wyprawy na Węgry: śmierć zastała go w obozie pod oblężonym Szigetvárem w nocy z 6 na 7 września, tuż przed upadkiem twierdzy. Zgon ukrywano przed wojskiem. Rozkazy wydawano w jego imieniu, dopóki nie dotarto do syna Selima, a ogłoszono go dopiero pod Belgradem, gdzie odprawiono modlitwę pogrzebową. Pochowano go w Stambule w grobowcu przy meczecie Süleymaniye, obok grobowca Hürrem.15

Zostawił imperium znacznie większe, niż je zastał. Jego trwające 46 lat panowanie, najdłuższe spośród wszystkich sułtanów osmańskich, pamięta się jako osmański złoty wiek. Britannica przypisuje mu dokończenie przemiany bizantyjskiego Konstantynopola w Stambuł, godną stolicę wielkiego imperium tureckiego i islamskiego, oraz ozdobienie Mekki, Damaszku i Bagdadu meczetami, mostami i akweduktami.16
Zobacz jego wielkie zwycięstwo pod Mohaczem, poznaj jego ojca Selima I albo innych wielkich wodzów imperium osmańskiego.






