10 czerwca 1719 roku, w jedynej bitwie powstania jakobickiego z tego roku, armia jakobicka złożona z około tysiąca górali szkockich i kilkuset hiszpańskich żołnierzy regularnych, broniąca umocnionej pozycji w wąskim przesmyku Glen Shiel w zachodniej Szkocji, została zaatakowana przez wojska rządowe generała majora Josepha Wightmana. Moździerze Coehorna i kolejne natarcia piechoty zepchnęły górali ze stoków, Hiszpanie skapitulowali, a powstanie, hiszpańska próba przywrócenia na tron wygnanych Stuartów, dobiegło końca. Data według kalendarza juliańskiego, obowiązującego wtedy w Wielkiej Brytanii.
Hiszpańska karta jakobitów
Powstanie wyrosło z wojny Hiszpanii z Wielką Brytanią, która wybuchła w 1718 roku. Opis w rejestrze Historic Environment Scotland wyjaśnia, że Hiszpania poparła rewoltę jakobitów, by wywrzeć nacisk na rząd brytyjski; było to jedyne powstanie jakobickie wspierane przez Hiszpanię, a nie przez Francję. W marcu 1719 roku z Kadyksu wypłynęła flota z około 5000 żołnierzy księcia Ormonde, która miała dokonać inwazji na Anglię, lecz rozbił ją sztorm.1
Znacznie mniejsza wyprawa, licząca od 240 do 300 Hiszpanów pod wodzą George'a Keitha, earla Marischal, wylądowała 13 kwietnia nad Loch Alsh i urządziła bazę w zamku Eilean Donan. Klany nie spieszyły się z powstaniem. Dowództwo na lądzie objął Tullibardine, a gdy dołączyli jego brat lord George Murray, Rob Roy MacGregor, Cameron z Lochiel i earl Seaforth, armia urosła do około tysiąca ludzi. W maju fregaty Royal Navy ostrzelały Eilean Donan, zdobyły zamek i przechwyciły zgromadzony w nim jakobicki proch i amunicję.2
Walka w przesmyku
Wightman wyruszył z Inverness 5 czerwca. Jakobici zamknęli najwęższe miejsce doliny barykadą na drodze i kamiennymi przedpiersiami na stoku na północ od niej, nazwanym później Wzgórzem Hiszpańskim od broniących go hiszpańskich żołnierzy, a wysunięty posterunek ustawili na pagórku na południe od rzeki. HES podaje, że Wightman miał około 850 piechurów, 130 górali, 120 dragonów i baterię moździerzy Coehorna, w tym oddziały holenderskie i szwajcarskie sprowadzone z Holandii; jakobitów szacuje na około 1200 górali plus Hiszpanów, podczas gdy Wightman doliczył się 1640.3
Atak rozpoczął się około piątej po południu. Moździerze ostrzelały pagórek na południe od rzeki, który rządowe lewe skrzydło zdobyło po kilku próbach, a barykada na drodze została szturmem wzięta. Na północnych stokach rządowe prawe skrzydło wspięło się ku ludziom Seafortha na końcu linii jakobickiej; Seaforth został ranny, jego ludzie ustąpili, a odwrót objął kolejno oddziały Rob Roya i Cameronów. Rejestr zabytków Rady Highland, oparty na planach bitwy sporządzonych przez porucznika Johna Bastide'a, również opisuje, jak jakobitów bez większego trudu wyparto z pozycji i rozproszono.4
Koniec i zapowiedź
Wytrwali tylko hiszpańscy żołnierze regularni. Tullibardine wyprowadził ich w porządku około ósmej wieczorem, po czym cały hiszpański kontyngent się poddał i został potraktowany jak jeńcy wojenni. Straty były niewielkie. Według HES strona rządowa straciła 21 zabitych i 121 rannych, a rejestr Highland liczy trzech oficerów i osiemnastu żołnierzy zabitych; straty jakobitów są nieznane i wynosiły od dziesięciu do stu ludzi.5
HES nazywa Glen Shiel jedyną bitwą, w której jakobici czekali w obronie zamiast szarżować, co tłumaczy niskie straty, i zwraca uwagę na pierwsze odnotowane użycie moździerzy Coehorna przez armię brytyjską w bitwie polowej. Ślady hiszpańskich przedpiersi przetrwały na stoku do dziś. Powstanie zakończyło się wraz z bitwą, ale HES sugeruje, że łatwe zwycięstwo mogło uśpić czujność rządu wobec szkockich Highlands przed powstaniem 1745 roku. To późniejsze powstanie opisujemy w artykułach o bitwie pod Prestonpans i bitwie pod Culloden. W 1719 roku Wielka Brytania używała jeszcze kalendarza juliańskiego; według gregoriańskiego bitwa przypadła 21 czerwca.6
Także tego dnia
- 1619: Bitwa pod Záblatím. Na początku wojny trzydziestoletniej cesarskie wojska hrabiego Bucquoya pobiły pod Záblatím w południowych Czechach rozproszoną armię Ernsta von Mansfelda.
