Bitwa pod Záblatím 1619: pułapka Buquoya w południowych Czechach

Powstanie czeskie zaczęło się w maju 1618 roku od defenestracji praskiej. W południowych Czechach wojna toczyła się wokół Czeskich Budziejowic, katolickiego miasta królewskiego, które pozostało wierne cesarzowi. Po bitwie pod Lomnicą 9 listopada 1618 roku cesarski wódz, hrabia Karol Bonawentura Buquoy, zamknął się w mieście, a wojska stanów oblegały je z Rudolfova, protestanckiego miasteczka górniczego oddalonego o cztery kilometry. Obie strony usypały szańce tak blisko siebie, jak odnotowuje czeski Narodowy Instytut Dziedzictwa, że podobno można było strzelać do siebie z pistoletów.²

Szala przechyla się na stronę Buquoya

Przez zimę do Buquoya napływały posiłki z Pasawy Złotą Ścieżką, dawnym szlakiem handlowym przez Szumawę, i nikt ich nie zatrzymywał. Wiosną wódz stanów, hrabia Henryk Maciej Thurn, pomaszerował do Austrii, by pozyskać tamtejsze stany, i 6 czerwca 1619 roku stał już na przedmieściach Wiednia. Oblężenie Budziejowic zostawił biernemu hrabiemu Jerzemu Fryderykowi Hohenlohe, który prosił o pomoc. Hrabia Ernst von Mansfeld, mający przeciąć łączność Buquoya z Pasawą, ruszył mu na odsiecz.³

Przynęta w Netolicach

Buquoy dowiedział się o nadejściu Mansfelda od zwiadowców. Wieczorem 9 czerwca pomaszerował na zachód i zaatakował miasteczko Netolice, którego załoga liczyła około 50 ludzi, według Josefa Čížka około 30 zdolnych do walki. Zabarykadowali się na cmentarzu i zostali wybici; miasto spalono i złupiono. Protestancki kronikarz Pavel Skála pisał o wielkiej rzezi mieszkańców.⁴

Mansfeld od 8 czerwca obozował w Protivínie. Rankiem 10 czerwca ruszył dalej i zatrzymał się w Velkim Záblatí koło Vodňan. Tam posłaniec przyniósł wieść, że Netolice zaatakowano, a ocaleli wciąż bronią się na cmentarzu. Narodowy Instytut Dziedzictwa uważa za prawdopodobne, że posłańca podstawili cesarscy. Mansfeld pojechał z częścią sił w stronę Netolic, a gdy oddalił się dostatecznie od reszty, pojawił się Buquoy z całą armią.⁵

Walka pod Záblatím

Mansfeld pospiesznie zawrócił i ustawił ludzi przed wsią, a jego działa oddały sześć strzałów do cesarskich kirasjerów. Buquoy najpierw posłał niewielkie grupy węgierskiej lekkiej jazdy, by związały czeską kawalerię, a potem rzucił do walki świeży pułk walońskich kirasjerów, który Narodowy Instytut Dziedzictwa określa jako kirasjerów Wallensteina. Dwie chorągwie jazdy Mansfelda zostały zmiażdżone. Pozbawiona osłony piechota załamała się na prawym skrzydle, gdy cesarscy podpalili wieś za jej plecami. W zamęcie czescy muszkieterowie ostrzelali własnych jeźdźców wracających z pościgu, biorąc ich za wroga.⁶

Reszta piechoty pod majorem Carpezonem wycofała się do wiejskich ogrodów i broniła się za żywopłotami i wozami taborowymi. Buquoy, pisze Čížek, nie chciał tracić ludzi na bezpośredni szturm na osaczonego przeciwnika bez zaopatrzenia. Mansfeld z 50 jeźdźcami ocalił kasę wojenną i część taborów i nocą dotarł do Týna nad Wełtawą. Wieczorem zapalił się i wybuchł skład prochu piechoty, nie było już czym strzelać, i około godziny 20 Carpezon skapitulował z 900 ludźmi. W liście napisanym po bitwie Mansfeld podawał, że walka trwała osiem godzin, a winą za klęskę obarczał opieszałość Hohenlohego.⁷

Ilu zginęło?

Wieści o Záblatí rozeszły się po Rzeszy w drukowanych ulotkach. Čížek odnalazł ich wiele, katolickich i protestanckich, w archiwach niemieckich. Niektóre doniesienia mówiły o dziesiątkach tysięcy zabitych. Narodowy Instytut Dziedzictwa szacuje liczbę poległych na około 400, a większość ludzi Mansfelda była ranna lub rozproszyła się po okolicy.⁸

Skutki

Oblężenie Czeskich Budziejowic się skończyło. Wojska stanów pod Rudolfovem, od miesięcy nieopłacane i wymieniające broń na żywność, nie mogły już utrzymać linii. 15 czerwca Hohenlohe opuścił obóz i w nieładzie wycofał się ku Trzeboniowi. Buquoy i Dampierre w kolejnych tygodniach zajęli Hlubokę, Vimperk, Prachatice i inne miasta, a 25 sierpnia zdobyli szturmem i złupili Písek.⁹

Mansfeld szybko się podniósł. Zebrał nową armię podobnej siły, jesienią objął naczelne dowództwo wojsk stanów i odzyskał kilka miast południowych Czech. Záblatí pokazało jednak, jak bezbronne były armie czeskie. W listopadzie 1620 roku Buquoy poprowadził połączoną armię cesarsko-ligową do zwycięstwa na Białej Górze, które zakończyło powstanie; Mansfeld, broniący zachodnich Czech, nie brał w niej udziału.¹⁰ › Bitwa pod Fleurus, 1622