10 lipca 1940 roku niemieckie bombowce zaatakowały brytyjskie konwoje na kanale La Manche, a myśliwce RAF wystartowały im na spotkanie. Ta data to oficjalny brytyjski początek bitwy o Anglię, kampanii powietrznej, w której Luftwaffe próbowała zniszczyć Royal Air Force i utorować drogę inwazji. Jesienią było już jasne, że jej się nie udało. Hitler odłożył inwazję, a Fighter Command, w którym walczyły też dwa polskie dywizjony, wygrało pierwszą wielką bitwę stoczoną w powietrzu.
Po co przyleciała Luftwaffe
Hitler spodziewał się, że po upadku Francji w czerwcu 1940 roku Wielka Brytania poprosi o pokój. Gdy walczyła dalej, kazał przygotować inwazję, operację Lew Morski. Niemiecka armia i marynarka nie były w stanie przeprawić się przez kanał wbrew Royal Navy i RAF, więc wszystko zależało najpierw od tego, czy Luftwaffe zdobędzie panowanie w powietrzu nad południową Anglią.1
Britannica ocenia siły na nieco ponad 600 brytyjskich myśliwców pierwszej linii przeciw około 1300 niemieckim bombowcom i bombowcom nurkującym oraz mniej więcej 1200 myśliwcom, rozlokowanym łukiem od Norwegii po półwysep Cherbourg. Brytyjczycy mieli jednak coś, czego Niemcy nie mieli: system Dowdinga, nazwany od dowódcy Fighter Command sir Hugh Dowdinga, który łączył radar, Korpus Obserwatorów i sale operacyjne tak, by nieliczne dywizjony kierować tam, dokąd naprawdę leciały naloty.2
10 lipca: bitwy o konwoje
Britannica wiąże początek niemieckiej ofensywy z atakami bombowców na żeglugę 10 lipca, które trwały przeciw konwojom i portom do początku sierpnia. Kronika Battle of Britain Historical Timeline, prowadzona przez N. A. Webba, opisuje główne starcie tego dnia: przybrzeżny konwój o kryptonimie Bread, płynący przez Cieśninę Kaletańską, wczesnym popołudniem zaatakowały bombowce Dornier z osłoną myśliwców, a na spotkanie poderwano pięć dywizjonów RAF, tak że w walce wzięło udział ponad sto samolotów.3
Data początku jest umowna. RAF Museum wyjaśnia, że w Wielkiej Brytanii bitwę oficjalnie datuje się od 10 lipca do 31 października 1940 roku, że Niemcy liczą ją inaczej i że w jego własnym podziale na fazy pierwsza zaczyna się wcześniej, 26 czerwca, od rozproszonych nalotów i stawiania min.4
Od kanału do Londynu
13 sierpnia Luftwaffe rozpoczęła główną ofensywę przeciw lotniskom i innym celom w głębi lądu. Pod koniec sierpnia i na początku września Fighter Command znalazło się pod największym naciskiem, a 20 sierpnia Churchill powiedział w parlamencie, że nigdy dotąd w dziejach ludzkich konfliktów tak wielu nie zawdzięczało tak wiele tak nielicznym. 7 września Niemcy przenieśli ciężar ataków na Londyn, co sprowadziło na stolicę Blitz, ale dało lotniskom RAF czas na odbudowę. 15 września Fighter Command rozbiło kolejny zmasowany atak i stało się jasne, że Luftwaffe nie zdobyła panowania w powietrzu. Według Britanniki 19 września Hitler kazał rozproszyć statki zebrane do inwazji, a 12 października odłożył Lwa Morskiego do wiosny.5
Polskie dywizjony
W bitwie latało z Fighter Command blisko 3000 lotników, wśród nich ludzie z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów i z okupowanej Europy; latem 1940 roku utworzono dwa polskie dywizjony myśliwskie, 302 i 303. Dywizjon 303 uznano za gotowy do walki 31 sierpnia, w szczytowym momencie bitwy, i w ciągu mniej więcej sześciu tygodni zgłosił 126 zestrzeleń, najwięcej w całym Fighter Command. Imperial War Museums dodają, że najskuteczniejszy pilot bitwy, Czech Josef František, latał w Dywizjonie 303. RAF Museum liczy 146 polskich pilotów w bitwie, którzy zgłosili 203 zestrzelenia, a 29 z nich zginęło.6
Całą kampanię opisujemy w artykule o bitwie o Anglię, a jednego z dowódców Dywizjonu 303 w biografii Witolda Urbanowicza.
Także tego dnia
- 1690: Bitwa morska pod Beachy Head. Koło przylądka Beachy Head u południowych wybrzeży Anglii flota francuska Tourville'a starła się z flotą angielsko-holenderską hrabiego Torringtona w czasie wojny palatynackiej.
