15 kwietnia w historii wojskowości: bitwa pod Formigny, 1450

Normandia wymyka się Anglikom

Normandia była w rękach angielskich od czasu podboju przez Henryka V. Gdy w 1449 roku wojna wybuchła na nowo, Francuzi szybko posuwali się naprzód. Jesienią padł Rouen, stolica księstwa, a w grudniu, jak odnotowuje BritishBattles, armaty Jeana Bureau zmusiły do kapitulacji Harfleur. W rękach angielskich pozostawały jeszcze Caen i kilka innych miast.¹

Na ich ratunek wystawiono w Anglii armię pod wodzą sir Thomasa Kyriella, która w marcu 1450 roku wylądowała w Cherbourgu. Jej liczebność podaje się różnie: Britannica mówi o około 3500 ludziach, Herodote o 3000, a BritishBattles o 2500, którzy po dołączeniu posiłków z garnizonów księcia Somerset urośli do około 4000. Zamiast iść prosto na Caen, Kyriell zboczył, by oblegać Valognes, i stracił na tym czas.²

Dwie armie francuskie

Po Valognes Kyriell ruszył wybrzeżem na wschód, ku Bayeux, przeprawił się przez estuarium Vire długą groblą dostępną tylko w czasie odpływu i 14 kwietnia zatrzymał się pod Formigny. Clermont, który z około 3000 ludzi stał w Carentan, ruszył za nim i dał znać konetablowi Arturowi de Richemont, przebywającemu z oddziałem bretońskim w Saint-Lô. BritishBattles ocenia siły konetabla na około 2000 ludzi, Herodote na 1500.³

15 kwietnia Clermont zastał Anglików ustawionych w poprzek drogi w pobliżu niewielkiego strumienia. Według BritishBattles Clermont chciał zaczekać na konetabla, ale przegłosowali go młodzi możni z jego armii, którzy nie pamiętali klęski pod Azincourt.⁴

Działa i łucznicy

Relacje różnie opisują kolejność wydarzeń. Według BritishBattles najpierw francuscy rycerze zaatakowali pieszo, a jeźdźcy próbowali obejść skrzydła, i przez mniej więcej dwie godziny nie mogli nic wskórać wobec angielskich łuczników. Wtedy Clermont wprowadził do walki dwie kolubryny, których ogień nękał angielską linię, aż łucznicy wypadli naprzód, rozbili obsługę i zaciągnęli działa na swoje pozycje. Herodote pisze, że Clermont, obawiając się łuczników, najpierw wysłał naprzód artylerię, a piechotę rzucił do walki dopiero po to, by odbić działa. Britannica podaje, że Anglicy powstrzymywali Francuzów przez około trzy godziny i na krótko zdobyli dwie armaty, dostarczone przez braci Jeana i Gasparda Bureau, i nazywa Formigny pierwszym użyciem artylerii polowej przez Francuzów.⁵

Co do dalszego przebiegu źródła są zgodne. Na skrzydle Anglików, po drugiej stronie strumienia, pojawiła się armia Richemonta. Kyriell próbował zwrócić część linii w jej stronę, ale Anglicy ustępowali pola i bronili się ostatkiem sił przy moście, zanim zostali rozbici. Kyriell dostał się do niewoli, a sir Matthew Gough przebił się i uciekł.⁶

Koniec angielskiej Normandii

Straty angielskie były bardzo ciężkie. BritishBattles podaje, że według francuskich zapisków w czternastu dołach pochowano 3774 zabitych Anglików, choć przypuszcza, że leżeli w nich polegli obu stron, a HistoryOfWar.org mówi o 4000 zabitych Anglikach. Tak czy inaczej armia angielska przestała istnieć.⁷

Francuzi zajęli następnie Vire, Bayeux i Avranches. Caen poddał się w czerwcu po trzech tygodniach ostrzału prowadzonego przez braci Bureau, a reszta Normandii w sierpniu. Według Herodote zwycięstwo przyniosło Karolowi VII przydomek Zwycięski. Data jest podana według kalendarza juliańskiego, którego wówczas używano we Francji. O wcześniejszych triumfach Anglików w wojnie stuletniej piszemy w artykule o bitwie pod Azincourt.⁸

Także tego dnia

• 1825: Oblężenie Missolungi. Wojska osmańskie oblegały od lądu i morza Missolungi, broniony przez greckich powstańców w czasie walk o niepodległość Grecji.