19 czerwca w historii wojskowości: Kearsarge zatapia Alabamę pod Cherbourgiem, 1864

Dwa lata łupienia

Alabamę zbudowała dla Konfederacji stocznia Lairda w Birkenhead, po drugiej stronie rzeki Mersey od Liverpoolu, pod przykrywką zwykłej jednostki znanej tylko jako kadłub nr 290. Wyszła w morze w lipcu 1862 roku, rzekomo na próbny rejs, a na Azorach przyjęła działa i załogę i weszła do służby pod dowództwem Semmesa. Przez blisko dwa lata krążyła po Atlantyku, Zatoce Meksykańskiej, u wybrzeży Brazylii i po Oceanie Indyjskim aż po Indie Wschodnie, paląc większość zdobytych statków handlowych, a pod Galveston zatopiła okręt Unii Hatteras.¹

Liczba jej zdobyczy jest różnie podawana: Biuro Historyka Departamentu Stanu mówi o 58 statkach handlowych, Naval History and Heritage Command o ponad 60 pryzach, a American Battlefield Trust o co najmniej 65. Okręty Unii na próżno jej szukały, a armatorzy z Północy płacili wyższe składki ubezpieczeniowe albo przenosili statki pod obce bandery.²

Wyzwanie pod Cherbourgiem

Wymagająca remontu Alabama zawinęła do Cherbourga 11 czerwca 1864 roku, a 14 czerwca nadpłynęła Kearsarge i zajęła pozycję przed portem. Semmes mógł pozwolić na internowanie okrętu albo walczyć i wybrał walkę. W dzienniku Alabamy z 15 czerwca zapisał, że okręty są „tak równo dobrane, że nie czuję się w prawie odmówić” pojedynku. American Battlefield Trust sugeruje, że mógł też liczyć, iż zwycięstwo u wybrzeży Francji zjedna Konfederacji przychylność Francuzów.³

Rankiem 19 czerwca Alabama wyszła z portu w eskorcie francuskiego pancernika Couronne, który pozostał w pobliżu, by walka toczyła się na wodach międzynarodowych. Winslow wyprowadził Kearsarge daleko poza francuskie wody terytorialne i dopiero tam zawrócił, a starcie rozegrało się na tyle blisko brzegu, że można je było z lądu obserwować.⁴

Godzina ognia po okręgu

Alabama otworzyła ogień pierwsza, z odległości około mili; Winslow wstrzymał ogień, aż dystans spadł poniżej 1000 jardów. Strzelając z dział prawej burty, okręty płynęły po okręgu przeciwnymi kursami, każdy próbując ostrzelać przeciwnika wzdłuż kadłuba. Winslow rozwiesił wzdłuż burt w kilku rzędach łańcuchy kotwiczne, osłaniające najważniejsze części kadłuba, a American Battlefield Trust zaznacza, że były zakryte deskami, przez co Semmes skarżył się potem na ukryty pancernik. Proch i pociski Alabamy, długo przechowywane, były zepsute: kilka trafiło Kearsarge, nie wybuchając, w tym jeden, który utkwił w jej tylnicy i przetrwał jako pamiątka bitwy.⁵

Po mniej więcej godzinie Alabama tonęła. Według opracowań Naval History and Heritage Command ranny Semmes próbował uciec ku Cherbourgowi, po czym opuścił banderę i wysłał łódź z prośbą o pomoc; American Battlefield Trust pisze, że walczył, aż okręt poszedł na dno, i cisnął szpadę do morza. Kearsarge uratowała większość rozbitków, ale brytyjski jacht Deerhound podjął Semmesa i 41 innych i zabrał ich do Anglii.⁶

Rachunek za Alabamę

Według American Battlefield Trust Winslow wrócił do kraju jako bohater i awansował na komodora, a Semmes przedostał się z powrotem do Konfederacji i został kontradmirałem. Kariera rajdera miała dłuższe echo. Stany Zjednoczone obarczyły Wielką Brytanię odpowiedzialnością za budowę okrętów Konfederacji w jej stoczniach i w 1872 roku sąd arbitrażowy nakazał Brytyjczykom zapłacić 15,5 miliona dolarów z tytułu tak zwanych roszczeń alabamskich; Biuro Historyka nazywa tę ugodę ważnym precedensem rozstrzygania sporów międzynarodowych w drodze arbitrażu. Miejsce tego starcia wśród bitew na morzu przybliża nasze zestawienie największych bitew morskich, a dowódców tej wojny artykuł o dowódcach wojny secesyjnej.⁷

Także tego dnia

• 1831: Bitwa pod Ponarami. W czasie powstania listopadowego korpus Antoniego Giełguda, skierowany na Litwę, zaatakował Rosjan umocnionych na Górach Ponarskich pod Wilnem.