21 grudnia 1866 roku, nad rzeką Powder na terenie dzisiejszego północnego Wyomingu, wojownicy Lakotów, północnych Czejenów i Arapahów wywabili oddział amerykańskich żołnierzy z Fortu Phil Kearny, przeprowadzili go za grzbiet Lodge Trail Ridge i zamknęli w pułapce. Zginął kapitan William J. Fetterman i wszyscy jego ludzie. Lakotowie pamiętają to starcie jako bitwę Stu w Dłoni. Była to najcięższa strata armii USA w walce z Indianami aż do bitwy nad Little Bighorn dziesięć lat później i jeden z powodów, dla których rząd zrezygnował z fortów na szlaku Bozemana.
Forty na szlaku Bozemana
Szlak Bozemana prowadził od drogi nad rzeką Platte ku polom złota w Montanie, przez tereny łowieckie, których Lakotowie i ich sojusznicy, Czejenowie i Arapahowie, zamierzali bronić. W 1866 roku armia wysłała pułkownika Henry'ego B. Carringtona z batalionem 18. pułku piechoty, by strzegł szlaku, a w lipcu żołnierze zaczęli budować Fort Phil Kearny u podnóża gór Bighorn. Czerwona Chmura i inni wodzowie, którzy nie godzili się na drogę, wypowiedzieli jej wojnę. Wozy zwożące drewno z gór do fortu były atakowane raz po raz, a Shannon Smith pisze, że do połowy grudnia w ponad 50 potyczkach w pobliżu fortu zginęło blisko 70 żołnierzy i cywilów.1
Za grzbietem Lodge Trail Ridge
Rankiem 21 grudnia zaatakowano transport drewna, a dowództwo nad oddziałem odsieczy objął Fetterman, weteran wojny secesyjnej. Z piechotą poszli porucznik George Grummond z 27 kawalerzystami, kapitan Frederick Brown i dwaj cywile, James Wheatley i Isaac Fisher, łącznie około 80 ludzi. Niewielka grupa wojowników mających odciągnąć żołnierzy, wśród nich młody Lakota Szalony Koń, prowadziła ich ku Lodge Trail Ridge. Po drugiej stronie, poza zasięgiem wzroku z fortu, czekały znacznie większe siły. Szacunki mówią nawet o 2000 wojowników.2
Żołnierze przekroczyli grzbiet i zostali rozbici. Według HistoryNet walka trwała około 40 minut. Oddział rozpadł się na osobne grupy, a piechota, uzbrojona w przestarzałe karabiny ładowane od przodu, broniła się do końca wśród skał w górnej części stoku. Zginęli wszyscy. Wheatley i Fisher mieli karabiny powtarzalne i walczyli z kilkoma kawalerzystami, dopóki i oni nie polegli. Zabitych obdarto i okaleczono, a Smith wiąże to z masakrą rodzin Czejenów i Arapahów nad Sand Creek dwa lata wcześniej. Oddział ratunkowy kapitana Tenodora Ten Eycka dotarł na grzbiet, gdy strzały już ucichły. Straty indiańskie nie są znane; HistoryNet przypuszcza, że mogło zginąć co najmniej 60 wojowników.3
Zwykle podaje się 81 zabitych żołnierzy, a historyczny park stanowy w miejscu fortu pisze o 81 ludziach, których załoga musiała pochować. Smith liczy Fettermana i 79 innych.4
Czyja to wina
Carrington twierdził, że zakazał Fettermanowi pościgu za Lodge Trail Ridge, a dawna wersja wydarzeń, rozpowszechniona w książkach obu żon Carringtona, obwinia lekkomyślnego Fettermana, który miał się chwalić, że z 80 ludźmi przejedzie przez cały naród Siuksów. Smith dowodzi, że źródła nie potwierdzają tego portretu. Zwraca uwagę, że raport samego Carringtona mówił o rozważnym posuwaniu się Fettermana, że kawaleria porywczego Grummonda wyrwała się daleko przed piechotę i że Fetterman przekroczył grzbiet zapewne po to, by ją wesprzeć. Armia obarczyła wówczas winą Carringtona i odwołała go z dowództwa.5
Opuszczone forty
Park stanowy w miejscu fortu nazywa to starcie wielkim zwycięstwem sprzymierzonych plemion i największą do tej pory stratą armii USA w walce z Indianami. Czerwona Chmura przekazał, że wojna się skończy, gdy armia opuści forty i zamknie drogę. Latem 1868 roku armia je opuściła, wojownicy Czerwonej Chmury spalili Fort C. F. Smith i Fort Phil Kearny, a w listopadzie wódz podpisał traktat w Forcie Laramie. Większa klęska tych samych wojen przyszła dekadę później, w bitwie nad Little Bighorn.6
Także tego dnia
- 1832: Bitwa pod Konyą. Pod Konyą wojska egipskie Ibrahima Paszy pokonały armię osmańską wielkiego wezyra Raszida Paszy w czasie wojny egipsko-tureckiej.
