Co wydarzyło się pod Konyą?
21 grudnia 1832 roku egipska armia Ibrahima Paszy, syna Muhammada Alego, namiestnika Egiptu, który zbuntował się przeciw sułtanowi Mahmudowi II, starła się pod Konyą w środkowej Anatolii z liczniejszą armią osmańską wielkiego wezyra Reşida Mehmeda Paszy. Lepiej wyćwiczeni Egipcjanie rozbili armię osmańską, a wielki wezyr został ranny i dostał się do niewoli. Droga na Stambuł stanęła otworem, sułtan zwrócił się o pomoc do Rosji, a w 1833 roku musiał oddać Muhammadowi Alemu Syrię i Adanę.1
Muhammad Ali, namiestnik Egiptu od 1805 roku, umocnił swoją władzę reformami, w tym nową armią szkoloną na wzór europejski, i marzył, jak pisze Kemal Beydilli w Encyklopedii Islamu TDV, o niezależnym państwie. Britannica odnotowuje, że Ibrahim pomagał tę armię szkolić. W 1831 roku jego syn Ibrahim Pasza wkroczył do Syrii. Rząd osmański odwołał ojca i syna z urzędów, fetwą z maja 1832 roku ogłosił ich buntownikami i wysłał przeciw nim armię Ağı Hüseyina Paszy.2
Nie zatrzymała ich. Artykuł Muhammeda Hanefiego Kutluoğlu o Ibrahimie w TDV śledzi jego pochód: pierwsze zwycięstwo pod Zerrâa w kwietniu 1832 roku, kapitulacja Akki po półrocznym oblężeniu 27 maja, Damaszek 16 czerwca, zwycięstwo nad osmańską strażą przednią pod Homs 8 lipca, Aleppo tydzień później i klęska głównej armii Ağı Hüseyina pod Belen 29 lipca. Britannica przypisuje sławę tych kampanii Ibrahimowi i jego francuskiemu szefowi sztabu, Josephowi Sève'owi, znanemu jako Sulejman Pasza.3
Wielki wezyr rusza w pole
Po Belen sułtan Mahmud II powierzył dowództwo wielkiemu wezyrowi Reşidowi Mehmedowi Paszy, który zasłynął tłumieniem buntów w Rumelii i Bośni. Beydilli w biogramie wezyra opisuje nadzieje, jakie w nim pokładano, gdy we wrześniu 1832 roku przybył do Stambułu z 30 tysiącami ludzi zebranymi w prowincjach bałkańskich. Wzmocniony nowo wyszkoloną artylerią, wyruszył 4 listopada i 20 listopada dotarł do Konyi z łącznie 80 tysiącami żołnierzy.4
Reşid znał przeciwnika. Kierował razem z Ibrahimem oblężeniem Missolungi w Grecji i widział, jak sprawnie manewruje armia egipska. Świadomy słabości własnego wojska, pisze Beydilli, nie zamierzał ryzykować bitwy w otwartym polu; chciał zmęczyć Egipcjan manewrami oskrzydlającymi i taktyką partyzancką. Jednak minister wojny Koca Hüsrev Pasza, jego rywal na dworze, przeforsował rozkaz natychmiastowego ataku, i to, w relacji historyka Georga Rosena, za którą idzie Beydilli, przygotowało klęskę armii.5
Bitwa pod Konyą
Ibrahim tymczasem przekroczył Taurus i ruszył na Konyę, prawie nie napotykając oporu. 18 grudnia pod miastem pojawiła się osmańska straż przednia. Armia egipska była mniejsza od tureckiej, a w przeddzień bitwy na stronę Ibrahima przeszło 500 do 600 nieregularnych żołnierzy albańskich.6
Armie starły się 21 grudnia 1832 roku. Egipcjanie wyraźnie górowali dyscypliną i wyszkoleniem, pisze Beydilli, i armia osmańska się rozsypała. Ranny wielki wezyr dostał się do niewoli. Pieczęci urzędu, symbolu władzy przekazanej mu przez sułtana, nie miał przy sobie, więc nie wpadła w ręce Ibrahima.7
Droga na Stambuł
Zwycięstwo otworzyło drogę do stolicy, pisze Kutluoğlu, i wystawiło samą dynastię osmańską na bezpośrednie zagrożenie. Ibrahim posunął się do Kütahyi, do której dotarł 2 lutego 1833 roku, i napisał do ojca, proponując marsz na Stambuł i zdetronizowanie sułtana. Muhammad Ali, licząc się z reakcją mocarstw europejskich, odmówił.8
W Stambule krążyły pogłoski, że pojmany wielki wezyr przeszedł na stronę Ibrahima, a nawet, że zgodził się zastąpić Mahmuda II jego synem Abdülmecidem. Beydilli nie znajduje w nich prawdy. Uwolniony po około dwóch miesiącach Reşid wrócił do Stambułu, ale już 18 lutego 1833 roku odwołano go z urzędu z powodu niewoli.9
Rosja nad Bosforem
Francja wspierała Muhammada Alego, a Wielka Brytania nie dała się wciągnąć, więc Porta przyjęła rosyjską ofertę pomocy. Rosyjska eskadra ośmiu okrętów stanęła 20 lutego 1833 roku na kotwicy pod Büyükdere nad Bosforem, a 5 kwietnia 5000 rosyjskich żołnierzy wylądowało w Beykoz i rozbiło obóz w Hünkâr İskelesi. Pod tą presją, pisze Beydilli w artykule o zawartym potem traktacie, doszło do ugody: Muhammad Ali dostał Egipt i wszystkie prowincje Syrii, a Ibrahim Adanę. Britannica datuje konwencję w Kütahyi na 4 maja 1833 roku i odnotowuje, że Ibrahim został generalnym gubernatorem Syrii i Adany.10
8 lipca 1833 roku Turcja i Rosja podpisały przymierze obronne w Hünkâr İskelesi. Konya pokazała, że nowa armia sułtana nie mogła jeszcze stawić czoła armii jego własnego namiestnika, a kwestię egipską rozwiązano tylko na chwilę: w 1839 roku Ibrahim znów pobił Turków pod Nizip, i dopiero mocarstwa europejskie zmusiły go do opuszczenia Syrii.11
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Kemal Beydilli, „Reşid Mehmed Paşa”; Muhammed Hanefi Kutluoğlu, „İbrâhim Paşa, Kavalalı”; Encyclopaedia Britannica, „Ibrahim Pasha”. ↩
- Muhammed Hanefi Kutluoğlu, „İbrâhim Paşa, Kavalalı”; Encyclopaedia Britannica, „Ibrahim Pasha”; Kemal Beydilli, „Hünkâr İskelesi Antlaşması”. ↩
- Muhammed Hanefi Kutluoğlu, „İbrâhim Paşa, Kavalalı”; Encyclopaedia Britannica, „Ibrahim Pasha”. ↩
- Kemal Beydilli, „Reşid Mehmed Paşa”. ↩
- Kemal Beydilli, „Reşid Mehmed Paşa”. ↩
- Kemal Beydilli, „Reşid Mehmed Paşa”; Muhammed Hanefi Kutluoğlu, „İbrâhim Paşa, Kavalalı”; Encyclopaedia Britannica, „Ibrahim Pasha”. ↩
- Kemal Beydilli, „Reşid Mehmed Paşa”; Muhammed Hanefi Kutluoğlu, „İbrâhim Paşa, Kavalalı”. ↩
- Muhammed Hanefi Kutluoğlu, „İbrâhim Paşa, Kavalalı”; Kemal Beydilli, „Hünkâr İskelesi Antlaşması”. ↩
- Kemal Beydilli, „Reşid Mehmed Paşa”. ↩
- Encyclopaedia Britannica, „Ibrahim Pasha”; Kemal Beydilli, „Hünkâr İskelesi Antlaşması”. ↩
- Encyclopaedia Britannica, „Ibrahim Pasha”; Kemal Beydilli, „Hünkâr İskelesi Antlaşması”. ↩
Źródła
- Kemal Beydilli, TDV İslâm Ansiklopedisi, „Reşid Mehmed Paşa”
- Muhammed Hanefi Kutluoğlu, TDV İslâm Ansiklopedisi, „İbrâhim Paşa, Kavalalı”
- Encyclopaedia Britannica, „Ibrahim Pasha”
- Kemal Beydilli, TDV İslâm Ansiklopedisi, „Hünkâr İskelesi Antlaşması”
