21 kwietnia 1526 roku Babur, timurydzki władca Kabulu, pokonał sułtana Delhi Ibrahima Lodiego na równinie pod Panipatem, na północ od Delhi. Działa i strzelcy z arkebuzami Babura bronili się za zaporą z wozów, a jego jeźdźcy obeszli skrzydła sułtańskiej armii. Ibrahim zginął na polu bitwy, a zwycięstwo otworzyło Baburowi drogę do północnych Indii i dało początek imperium Wielkich Mogołów. Źródła zgadzają się, że Babur miał znacznie mniej wojska, ale bardzo różnią się co do tego, o ile mniej.
Babur i sułtanat Delhi
Babur, potomek Timura, utracił ojcowiznę w Azji Środkowej i w 1504 roku uczynił swoją bazą Kabul. Stamtąd najeżdżał Pendżab. Północnymi Indiami rządził sułtanat Delhi pod władzą Ibrahima Lodiego, którego spory z własnymi możnymi sprawiły, że część z nich, w tym namiestnik Pendżabu Daulat Chan Lodi, zwróciła się do Babura. Pod koniec 1525 roku Babur wyruszył na pełną inwazję i pomaszerował na Delhi.1
Twierdza z wozów
12 kwietnia 1526 roku Babur dotarł pod Panipat, około 80 kilometrów na północ od Delhi, i zastał przed sobą armię sułtana. Kazał związać ze sobą około 700 wozów w zaporę z przerwami, przez które mogła wypadać jego konnica, a za nią ustawił działa i strzelców. Na obu skrzydłach kazał wykopać rowy i ściąć drzewa na zapory. Strona historyczna administracji dystryktu Panipat uważa, że prawdziwą siłę jego artylerii stanowiło połączenie szyku ze skrzydłami i centrum, zwanego tulughma, z zaporą z wozów, czyli araba.2
Przez mniej więcej tydzień Ibrahim nie atakował. Według tej samej strony chciał, by indyjskie lato wyczerpało wojsko Babura, a zmienił zamiar po nieudanym nocnym wypadzie ludzi Babura w nocy z 18 na 19 kwietnia, bo obawiał się nocnej bitwy, w której zdradzić mogli go właśni możni.3
21 kwietnia
Gdy Ibrahim w końcu ruszył do natarcia, jego wojsko zatrzymało się na zaporze Babura i stłoczyło na zbyt wąskim froncie. Jeźdźcy Babura zatoczyli łuk na oba skrzydła i tyły, a działa z bliska ostrzeliwały stłoczoną masę. Strona dystryktu dodaje, że huk dział przestraszył słonie bojowe sułtana, które tratowały jego własnych ludzi. Ibrahim Lodi zginął w walce. Według Britanniki Babur zajął Delhi trzy dni później, a 4 maja dotarł do Agry.4
Datę podajemy według kalendarza juliańskiego, którym Europa posługiwała się jeszcze w 1526 roku. Sam Babur w swoich pamiętnikach datował wydarzenia według kalendarza muzułmańskiego.5
Ilu walczyło
Każda liczba jest niepewna. Armię Babura hasło Britanniki o bitwach pod Panipatem szacuje na około 10 000 ludzi, biografia Babura w Britannice na nie więcej niż 12 000, a strona dystryktu Panipat na około 15 000 z 20 do 24 działami polowymi. Armię sułtana hasło Britanniki szacuje na 100 000 ludzi i 1000 słoni, a biografia Babura podaje, że miała liczyć 100 000 ludzi i 100 słoni. Według strony dystryktu szacunek samego Babura, 100 000, obejmował ciury obozowe, a wojska walczącego było 30 000 do 40 000 i co najmniej 1000 słoni. Hasło Britanniki podaje straty afgańskie na 20 000 do 50 000, a straty Babura uznaje za nieznane.6
Co było dalej
Panipat nie zakończył wojen Babura. Biografia Babura w Britannice opisuje, jak musiał jeszcze pokonać radźpucką konfederację Rany Sangi z Mewaru pod Khanwą w 1527 roku i wschodnich Afgańczyków nad rzeką Ghaghara w 1529 roku. Bitwa uczyniła go jednak panem serca sułtanatu Delhi, a założona przez niego dynastia Wielkich Mogołów przez pokolenia rządziła dużą częścią subkontynentu. Strona dystryktu przestrzega przy tym, że afgańskie skłócenie zaważyło na wyniku nie mniej niż działa Babura. Pełną historię bitwy opowiadamy w artykule o pierwszej bitwie pod Panipatem, a o późniejszych starciach na tej samej równinie w artykułach o latach 1556 i 1761.7
