Wczesnym rankiem 25 kwietnia 1915 roku wojska alianckie wylądowały na półwyspie Gallipoli w osmańskiej Turcji. Brytyjska 29. Dywizja zeszła na ląd na przylądku Helles, na południowym krańcu półwyspu, a Korpus Australijsko-Nowozelandzki dalej na północ, w miejscu nazwanym potem zatoką Anzac. Francuzi wykonali manewr pozorujący na azjatyckim brzegu. Oba główne desanty utrzymały się na brzegu za wysoką cenę, ale żaden nie osiągnął celów, a kampania utknęła w martwym punkcie i po ośmiu miesiącach zakończyła się ewakuacją. W Australii i Nowej Zelandii ta data to Dzień Anzac.
Dlaczego Gallipoli
Celem było otwarcie Dardaneli, cieśniny prowadzącej do osmańskiej stolicy Konstantynopola, by pomóc Rosji, a może nawet wyeliminować Turcję z wojny. Atak floty na forty cieśniny załamał się 18 marca 1915 roku, gdy według Britanniki zatonęły trzy pancerniki, a trzy inne zostały uszkodzone, i uznano, że najpierw półwysep musi zająć wojsko. Generał sir Ian Hamilton zebrał do desantu wojska brytyjskie, francuskie, australijskie, nowozelandzkie i indyjskie. Ataki floty ostrzegły jednak Turków i desant utracił element zaskoczenia.1
Przylądek Helles
Brytyjska 29. Dywizja lądowała na przylądku Helles na pięciu plażach. Na niektórych żołnierze zeszli na brzeg bez większych trudności, ale na plażach W i V natrafili na zasieki i dobrze rozmieszczoną obronę. Na plaży V żołnierze wychodzili z łodzi i z River Clyde, osadzonego na mieliźnie węglowca z wyciętymi w burtach otworami, i wielu zginęło, zanim dotarło do piasku. Według National Army Museum na brzeg dotarło tam tylko 21 z 200 ludzi pierwszej fali. Na plaży W 1. Batalion Fizylierów z Lancashire zdobył sześć Krzyży Wiktorii, a plażę nazwano Lancashire Landing. Francuski desant pozorujący pod Kum Kale, na brzegu azjatyckim, spełnił swoje zadanie i został później wycofany.2
Zatoka Anzac
Na północy Korpus Australijsko-Nowozelandzki zszedł na ląd przed świtem w pobliżu Gaba Tepe. W ciemności łodzie zniosło na północ od wyznaczonej plaży i żołnierze wylądowali pod stromymi klifami, wąwozami i gęstymi zaroślami. Australian War Memorial ocenia ten błąd na prawie dwa kilometry. Australijczycy wdrapali się na pierwsze grzbiety, ale nadeszły osmańskie posiłki pod dowództwem Mustafy Kemala, przyszłego Atatürka, który poprowadził do kontrataku 57. Pułk. Wieczorem żołnierze Anzac trzymali tylko płytki przyczółek. Rozważano ewakuację, ale ją odrzucono i kazano okopać się na miejscu.3
Cena pierwszego dnia
Australian War Memorial pisze, że nikt nie wie dokładnie, ilu Australijczyków zginęło 25 kwietnia, może 650, a łączne straty Anzac tego dnia, wraz z rannymi, wyniosły około 2000. Służby medyczne nie nadążały, a wielu rannych czekało na plaży na łodzie aż do wieczora.4
Cała kampania kosztowała aliantów bardzo drogo. National Army Museum podaje ponad 220 000 strat alianckich na blisko 500 000 żołnierzy, a Britannica 213 980 strat Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Australian War Memorial liczy 8141 poległych Australijczyków. Straty osmańskie były niewiele mniejsze: National Army Museum mówi o prawie tak samo wysokich stratach, a Australian War Memorial wspomina o tureckich pomnikach upamiętniających co najmniej 85 000 poległych. Ostatnie oddziały opuściły Helles 9 stycznia 1916 roku.5
Dzień Anzac
Pierwszy Dzień Anzac obchodzono 25 kwietnia 1916 roku nabożeństwami w Australii i przemarszem ponad 2000 żołnierzy australijskich i nowozelandzkich ulicami Londynu. W latach 20. stał się narodowym dniem pamięci wszystkich Australijczyków poległych w wojnie. Dla Turków kampania stała się narodowym zwycięstwem, a Australian War Memorial zauważa, że dziś dawne pole bitwy odwiedza więcej Turków niż Australijczyków. Całą kampanię opisujemy w artykule o Gallipoli.6
Także tego dnia
- 1707: Bitwa pod Almansą. Pod Almansą armia francusko-hiszpańska księcia Berwicka rozbiła wojska sprzymierzonych hrabiego Galwaya w czasie hiszpańskiej wojny sukcesyjnej.
