28 grudnia 1478 roku w wąskiej, zasypanej śniegiem dolinie Leventina, poniżej przełęczy Świętego Gotarda, niewielki oddział szwajcarskich żołnierzy i miejscowych mieszkańców doliny zaskoczył pod wsią Giornico armię Księstwa Mediolanu i zmusił ją do ucieczki. W Ticino starcie zapamiętano jako battaglia dei Sassi Grossi, bitwę Wielkich Kamieni, od głazów i pni, które obrońcy zrzucali na mediolańską kolumnę. Zwycięstwo zachowało Leventinę przy szwajcarskim kantonie Uri. Data jest podana według kalendarza juliańskiego, obowiązującego wtedy w całej Europie.
Dolina między Mediolanem a Uri
Leventina, górna dolina rzeki Ticino, zamykała południowe podejście do przełęczy Świętego Gotarda i przez ponad sto lat Księstwo Mediolanu i kantony szwajcarskie toczyły o nią spory. W 1466 roku przyznano ją kantonowi Uri, ale Mediolan odmówił jej wydania, a konflikt zaostrzył się, gdy księstwo stanęło po stronie Karola Zuchwałego, księcia Burgundii, prowadzącego wtedy wojnę ze Szwajcarami.1
W listopadzie 1478 roku ludzie z Uri przeszli przez Gotard i wkroczyli do Leventiny, gdzie mieszkańcy doliny, od dawna wrogo nastawieni do Mediolanu, powitali ich jak wyzwolicieli i przyłączyli się do nich. Inne kantony przysłały posiłki i 30 listopada armia konfederatów stanęła pod murami Bellinzony. Twierdza wytrzymała mniej więcej dwutygodniowe oblężenie, a ponieważ obfite śniegi utrudniały zaopatrzenie, Szwajcarzy wycofali się z powrotem za przełęcz.2
Zasadzka w śniegu
Mediolan wysłał armię, która miała ukarać dolinę i dojść aż do Gotardu. 16 grudnia dotarła ona na równinę Magadino. Historyczny Słownik Szwajcarii szacuje jej liczebność na 10 000 ludzi, a szwajcarska rozgłośnia RSI na 8000. Z sił konfederatów została tylko straż tylna licząca 175 żołnierzy, wzmocniona przez około 400 mieszkańców Leventiny, i to ona zajęła pozycję pod Giornico.3
28 grudnia uderzyli na mediolańską kolumnę posuwającą się wąską, zasypaną śniegiem doliną. RSI opisuje, jak ludzie z Leventiny wykorzystali zaskoczenie, znajomość terenu i wprawę w poruszaniu się po śniegu, i zrzucali na nieprzyjaciela pnie drzew i głazy, wywołując zamęt, w którym kolumna nie mogła manewrować. Historyczny Słownik Szwajcarii pisze jedynie, że niewielki oddział podstępem zmusił znacznie liczniejszą armię do ucieczki.4
Straty i pokój
RSI szacuje straty mediolańskie na ponad tysiąc ludzi, wobec 50 zabitych i ponad 60 rannych po stronie Leventiny, a konfederaci, którzy stali dalej od centrum walki, mieli tylko 12 rannych od broni palnej. Martyrologium spisane w parafii Quinto w dolinie co roku wspominało bitwę w święto Młodzianków, a zwycięzcy wznieśli w Pollegio, przy zbiorowych mogiłach, kaplicę pod wezwaniem Świętych Młodzianków.5
Po klęsce Mediolan zrzekł się Leventiny, która wróciła pod władzę Uri, natomiast Bellinzona pozostała mediolańska. Historyczny Słownik Szwajcarii datuje ostateczne uznanie władzy Uri przez książąt z rodu Sforzów na pokój z 1480 roku, a zrzeczenie się praw w dolinie przez kapitułę katedralną w Mediolanie na rok 1487. W Giornico stoi pomnik przedstawiający wojownika, który pcha głaz na nieprzyjaciela.6
