O szóstej wieczorem 29 listopada 1830 roku pożar browaru na warszawskim Solcu dał sygnał i sprzysiężenie podchorążych wystąpiło przeciw panowaniu rosyjskiemu w Królestwie Polskim. Atak na Belweder nie przyniósł pojmania wielkiego księcia Konstantego, ale około dziewiątej lud Warszawy z pomocą polskich żołnierzy zdobył Arsenał, a do rana powstańcy opanowali znaczną część miasta. Zaczęło się powstanie listopadowe.
Sprzysiężenie podchorążych
Tajne sprzysiężenie, które wywołało powstanie, powstało w 1828 roku w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie pod przewodem podporucznika Piotra Wysockiego i liczyło około 200 członków. Britannica przypomina, że po rewolucji lipcowej 1830 roku w Paryżu car Mikołaj I dał do zrozumienia, że zamierza użyć armii polskiej do jej stłumienia. Rozkazy z 19 i 20 listopada stawiające w stan pogotowia armię rosyjską i Wojsko Polskie skłoniły spiskowców do natychmiastowego działania.1
Noc nie potoczyła się zgodnie z planem. Część spiskowców nie dostrzegła sygnału albo ruszyła z opóźnieniem, a pożar zaalarmował oddziały rosyjskie; atak na Belweder nie przyniósł pojmania Konstantego, brata cara i naczelnego wodza wojsk w Królestwie. Według serwisu dzieje.pl Muzeum Historii Polski w Warszawie stacjonowało tej nocy 6,5 tysiąca żołnierzy rosyjskich i 9,8 tysiąca polskich, a z rąk spiskowców zginęło sześciu polskich generałów, którzy odmówili przyłączenia się do powstania. Przełomem było zdobycie Arsenału przez lud Warszawy z udziałem żołnierzy 4. pułku piechoty około godziny 21; po północy powstańcy i przyłączone do nich oddziały polskie panowali nad Starym Miastem, mostami i Pragą.2
Dziesięć miesięcy wojny
Dzieje.pl nazywa powstanie największym wysiłkiem zbrojnym polskich walk wyzwoleńczych XIX wieku, prowadzonym przez dziesięć miesięcy przez około 140 tysięcy ludzi przeciw największej potędze militarnej Europy. Do jego bitew należą stoczona w obronie Warszawy bitwa o Olszynkę Grochowską w lutym 1831 roku i klęska pod Ostrołęką 26 maja. 6 września Rosjanie zaatakowali Warszawę, a 5 października resztki armii polskiej przeszły do Prus i złożyły broń. W Rosji, gdzie obowiązywał kalendarz juliański, wybuch powstania datowano na 17 listopada.3
Hasło powstania i losy jego emigrantów opisujemy w artykule Za wolność naszą i waszą, a jego dowódców i bohaterów w sylwetkach Józefa Bema i Emilii Plater.
Także tego dnia
- 1864: Bitwa pod Spring Hill. Konfederacka Armia Tennessee generała Johna Bella Hooda zaatakowała pod Spring Hill w Tennessee siły Unii generała Johna Schofielda w czasie kampanii Franklin-Nashville.
