Przez znaczną część swojej historii Polska nie miała własnego państwa, a wielu Polaków niosło walkę o wolność za granicę. Hasło „Za wolność naszą i waszą”, zrodzone w czasie powstania listopadowego z lat 1830 do 1831, opisuje dziś dłuższą tradycję: polscy żołnierze walczyli o niepodległość Ameryki, o Włochy i Węgry, a w drugiej wojnie światowej niemal na każdym froncie alianckim.
Polacy, którzy walczyli za inne narody
Kazimierz Pułaski, Ameryka · ojciec kawalerii amerykańskiej, śmiertelnie ranny pod Savannah w 1779 roku.
Tadeusz Kościuszko, Ameryka · inżynier, którego umocnienia przyczyniły się do zwycięstwa1 pod Saratogą i który zaprojektował obronę West Point.
Jan Henryk Dąbrowski, Włochy · jego Legiony Polskie walczyły u boku Napoleona we Włoszech od 1797 roku, a ich pieśń stała się hymnem Polski2.
Józef Bem, Węgry · polski generał, który w czasie Wiosny Ludów, w latach 1848 i 1849, dowodził wojskami węgierskimi w Siedmiogrodzie i jest na Węgrzech czczony jako bohater3.
Dywizjon 303, Wielka Brytania · polski dywizjon myśliwski, który stał się jednym z najskuteczniejszych dywizjonów RAF w bitwie o Anglię4 w 1940 roku.
Monte Cassino, Włochy · 2 Korpus Polski generała Andersa zatknął polską flagę na ruinach klasztoru 18 maja 1944 roku5.
Stanisław Maczek, Normandia i Holandia · jego 1 Dywizja Pancerna pomogła zamknąć kocioł pod Falaise w 1944 roku i wyzwoliła holenderską Bredę, gdzie generał został pochowany6.
Stanisław Sosabowski, Arnhem · jego 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa walczyła pod Arnhem we wrześniu 1944 roku.
Dlaczego walczyli
Dla Polaków epoki rozbiorów każda wojna z tyranią, gdziekolwiek toczona, była też krokiem ku odrodzeniu Polski. Kościuszko, po tym, jak pomógł wywalczyć niepodległość Ameryki, wrócił do kraju, a w 1794 roku poprowadził własne powstanie1. W drugiej wojnie światowej polscy żołnierze, marynarze i lotnicy walczyli u boku zachodnich aliantów od 1939 do 1945 roku, w nadziei, że po wojnie wrócą do wolnej Polski.
Gorzki koniec
Dla wielu z nich ta nadzieja się nie spełniła. Po 1945 roku Polska znalazła się pod dominacją sowiecką, a wielu weteranów Monte Cassino, Arnhem i bitwy o Anglię pozostało na emigracji w Wielkiej Brytanii i innych krajach4. Ich historię opowiada się dziś z dumą w Polsce i w krajach, za które walczyli. Zobacz też polskich bohaterów rewolucji amerykańskiej.