W sierpniu 1944 roku polskie czołgi generała Stanisława Maczka utrzymały wzgórza, pomagając zamknąć kocioł pod Falaise w Normandii. Dwa miesiące później jego dywizja wyzwoliła holenderską Bredę, która do dziś go czci. Po wojnie, nie mogąc wrócić do komunistycznej Polski, przez lata pracował w Edynburgu i dożył 102 lat.
Pionier broni pancernej
Urodzony w 1892 roku pod Lwowem1 Maczek walczył w armii austro-węgierskiej w pierwszej wojnie światowej i w wojnach o granice Polski w latach 1918 do 1920. W 1939 roku dowodził 10 Brygadą Kawalerii, jedyną w pełni gotową do walki zmotoryzowaną wielką jednostką Wojska Polskiego (Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa nie była jeszcze ukończona), która stoczyła zacięte walki opóźniające na południu kraju.
Francja i Szkocja
Przedostawszy się przez Węgry, Maczek i wielu jego żołnierzy walczyli ponownie we Francji w 1940 roku2, a potem dotarli do Wielkiej Brytanii. W Szkocji sformował 1 Dywizję Pancerną3, która latem 1944 roku wylądowała w Normandii w składzie 1 Armii Kanadyjskiej4.
Falaise, 1944
W sierpniu 1944 roku dywizja uderzyła na południe, by pomóc zamknąć armie niemieckie w kotle pod Falaise. Polacy opanowali wzgórza w rejonie Mont Ormel, które nazwali Maczugą, i przez kilka dni utrzymywali je wbrew rozpaczliwym niemieckim próbom przebicia się5, przyczyniając się do zamknięcia kotła.
Breda i dalej
Dywizja parła dalej przez Belgię i Holandię, a 29 października 1944 roku wyzwoliła1 Bredę, oszczędzając miasto przed zniszczeniem. W maju 1945 roku zakończyła wojnę w Niemczech, gdzie Maczek przyjął kapitulację bazy morskiej w Wilhelmshaven6.
Życie na emigracji
Władze komunistyczne pozbawiły Maczka obywatelstwa1, a generał, który wyzwalał miasta, przez lata pracował w Edynburgu, między innymi jako barman w hotelu1. Zmarł w 1994 roku w wieku 102 lat6 i zgodnie ze swoją wolą spoczął na polskim cmentarzu wojskowym w Bredzie, wśród swoich żołnierzy.
Źródła i przypisy
Numery w tekście odsyłają do poniższych prac.
- Instytut Pamięci Narodowej (P. Chmielowiec, K. A. Tochman, seria Patroni naszych ulic), „Generał broni Stanisław Maczek (1892-1994)” ↩ a b c d
- Stanisław Maczek, Od podwody do czołga. Wspomnienia wojenne 1918-1945 (Orbis Books, Londyn, 1984). ↩
- Evan McGilvray, Man of Steel and Honour: General Stanisław Maczek (Helion & Company, 2012). ↩
- Evan McGilvray, The Black Devils' March: A Doomed Odyssey. The 1st Polish Armoured Division 1939-1945 (Helion & Company, 2005). ↩
- Legion Magazine (Terry Copp), „The Cork In The Bottle: Canadians And Poles At The Falaise Gap” ↩
- Instytut Pamięci Narodowej, Trails of Hope, „Stanisław Maczek (1892-1994)” ↩ a b
- Wikipedia, „Stanisław Maczek”
- Wikipedia, „Stanisław Maczek”