Stanisław Sosabowski: polski spadochroniarz spod Arnhem

Stanisław Sosabowski stworzył polskich spadochroniarzy, by walczyli o wyzwolenie Warszawy. Zamiast tego w 1944 roku rzucono ich do bitwy pod Arnhem, w której powodzenie otwarcie wątpił. Jego brygada dzielnie walczyła pod Driel, a on sam stał się kozłem ofiarnym porażki, za którą wielu historyków nie obarcza go winą.

Obrońca Warszawy

Urodzony w 1892 roku w Stanisławowie¹ Sosabowski służył w armii austro-węgierskiej w pierwszej wojnie światowej, a potem został cenionym oficerem i wykładowcą Wojska Polskiego. We wrześniu 1939 roku dowodził 21 Pułkiem Piechoty w obronie Warszawy².

Polscy spadochroniarze

Przedostawszy się do Francji, a potem do Wielkiej Brytanii, utworzył w Szkocji 1 Samodzielną Brygadę Spadochronową³, szkoloną z myślą o zrzucie do okupowanej Polski na wsparcie powstania powszechnego. Pod naciskiem aliantów brygadę ostatecznie skierowano do działań na Zachodzie.

Market Garden

We wrześniu 1944 roku brygadę włączono do operacji Market Garden, próby opanowania mostów aż po Arnhem. Sosabowski krytykował plan jako zbyt ryzykowny.⁴ Opóźnieni przez złą pogodę, jego żołnierze wylądowali 21 września pod Driel³, na południowym brzegu Renu, i przez kilka nocy próbowali przeprawić się przez rzekę⁵, by wesprzeć okrążoną brytyjską 1 Dywizję Powietrznodesantową pod Oosterbeek.

Kozioł ofiarny

Po niepowodzeniu operacji brytyjscy dowódcy obarczyli winą Sosabowskiego, a w grudniu 1944 roku pod ich naciskiem odsunięto go od dowództwa¹. Wielu historyków uważa dziś to potraktowanie za niesprawiedliwe. Po wojnie nie mógł wrócić do komunistycznej Polski i pracował jako robotnik w londyńskiej fabryce¹.

Sprawiedliwość po latach

Sosabowski zmarł w Londynie w 1967 roku, a jego prochy spoczęły na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach¹ w Warszawie. W 2006 roku Holandia pośmiertnie odznaczyła go Brązowym Lwem⁶, a jego brygadę Orderem Wojskowym Wilhelma. W Driel stoi jego pomnik.