Powstanie Warszawskie to 63-dniowa walka Armii Krajowej z niemieckim okupantem Warszawy, stoczona od 1 sierpnia do 2 października 1944 roku. Powstańcy chcieli wyzwolić stolicę przed wkroczeniem Armii Czerwonej1, ale Sowieci zatrzymali się za Wisłą, a pomoc z zewnątrz była skromna. Powstanie zakończyło się kapitulacją; zginęło około 16 tysięcy powstańców i według szacunków od 150 do 200 tysięcy cywilów, a Niemcy zniszczyli następnie znaczną część miasta.
O piątej po południu 1 sierpnia 1944 roku, w godzinie, którą powstańcy nazwali godziną „W”, Warszawa powstała przeciw pięciu latom niemieckiej okupacji. Przez 63 dni żołnierze Armii Krajowej, wielu z nich bardzo młodych, walczyli o swoje miasto ulica po ulicy w jednej z najbardziej bohaterskich i tragicznych bitew drugiej wojny światowej.
Miasto pod okupacją
Od 1939 roku Warszawa cierpiała pod brutalną okupacją niemiecką. Polskie Państwo Podziemne stworzyło tajną armię, Armię Krajową, podległą rządowi na uchodźstwie w Londynie. Latem 1944 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Wisły, dowództwo postanowiło samodzielnie wyzwolić stolicę, by powitać Sowietów jako gospodarze niepodległej Polski.
Godzina „W”
1 sierpnia 1944 roku powstańcy uderzyli w całym mieście. Słabo uzbrojeni, często tylko z pistoletami lub granatami, opanowali dużą część Śródmieścia, Stare Miasto i inne dzielnice, ale nie zdobyli kluczowych mostów, lotniska1 ani wielu umocnionych punktów niemieckich.
Terror i opór
Niemcy odpowiedzieli terrorem. W pierwszych dniach sierpnia na Woli niemieckie oddziały wymordowały wiele tysięcy cywilów (szacunki od około 15 do ponad 40 tysięcy). Powstańcy walczyli dalej w ruinach i piwnicach, przechodząc kanałami między dzielnicami, a ludność cywilna prowadziła szpitale, kuchnie i powstańczą pocztę, w dużej mierze obsługiwaną przez harcerzy i młodych ochotników.
Osamotnieni
Armia Czerwona zatrzymała się na prawym brzegu Wisły4 i udzieliła niewielkiej pomocy. Samoloty alianckie, także z polskimi załogami, latały z Włoch z długimi i niebezpiecznymi misjami zaopatrzeniowymi, ale zrzutów było za mało. Padała dzielnica za dzielnicą: Stare Miasto na początku września, potem Powiśle, Czerniaków i Mokotów.
Kapitulacja i dziedzictwo
2 października 1944 roku Armia Krajowa skapitulowała, a jej żołnierzom przyznano prawa jeńców wojennych. Zginęło około 16 tysięcy powstańców i według szacunków od 150 do 200 tysięcy cywilów. Niemcy wypędzili pozostałą ludność, a następnie celowo zniszczyli znaczną część miasta. Przez dziesięciolecia władze komunistyczne pomniejszały znaczenie powstania, ale dziś co roku 1 sierpnia w godzinie „W” Warszawa zamiera w ciszy. Wśród powstańców był Witold Pilecki.
