Bitwa w kotle Falaise, stoczona od 12 do 21 sierpnia 1944 roku, zakończyła bitwę o Normandię. Wojska amerykańskie nacierały z południa na północ, a oddziały kanadyjskie, brytyjskie i polskie nacierały spod Caen na południe, zamykając w okrążeniu znaczną część dwóch armii niemieckich. Aby przeciąć ostatnią drogę ucieczki, 1 Dywizja Pancerna generała Stanisława Maczka opanowała wzgórze 262 pod Mont Ormel, nazwane Maczugą, i 19 sierpnia połączyła się z Amerykanami w Chambois2. Przez dwa dni odcięci Polacy bronili wzgórza przed rozpaczliwymi atakami Niemców od wewnątrz i z zewnątrz kotła, aż 21 sierpnia dotarły do nich wojska kanadyjskie3.
W sierpniu 1944 roku armie niemieckie w Normandii znalazły się w zaciskającej się pułapce. Ostatnia droga ucieczki prowadziła obok zalesionego grzbietu pod wsią Mont Ormel, a na tym grzbiecie stali polscy żołnierze generała Stanisława Maczka, odcięci, z kończącą się amunicją i atakowani z dwóch stron.
Pułapka w Normandii
Po przełamaniu frontu w Normandii pod koniec lipca 1944 roku alianci dostrzegli szansę zniszczenia wojsk niemieckich we Francji. Gdy armie amerykańskie Omara Bradleya i George'a Pattona zataczały łuk od południa, 1 Armia Kanadyjska nacierała spod Caen w stronę Falaise. Między nimi znalazł się kocioł z dużą częścią niemieckiej 7 Armii i 5 Armii Pancernej4, z którego jedyna droga wyjścia prowadziła przez coraz węższy przesmyk między Trun a Chambois.
Pancerna dywizja Maczka
1 Dywizja Pancerna powstała w Szkocji z żołnierzy5, którzy wydostali się z Polski i Francji. Pod dowództwem generała Stanisława Maczka wylądowała w Normandii pod koniec lipca1 i w składzie wojsk kanadyjskich walczyła w natarciu na Falaise. W połowie sierpnia skierowano ją głęboko na tyły niemieckie, by pomogła zamknąć przesmyk.
Wzgórze 262, czyli Maczuga
19 sierpnia polskie zgrupowania opanowały grzbiet Mont Ormel, oznaczony na mapach jako wzgórze 262. Generał Maczek nazwał grzbiet1 Maczugą, bo tak wyglądał na mapie układ poziomic. Wieczorem polscy żołnierze spotkali się z Amerykanami w Chambois i pierścień wokół armii niemieckich został, przynajmniej na chwilę, zamknięty.
Dwa dni w okrążeniu
20 i 21 sierpnia niemieckie oddziały uwięzione w kotle raz po raz atakowały wzgórze, a z zewnątrz atakowały je jednostki pancerne SS, próbując utrzymać korytarz ucieczki. Odcięci Polacy, którym brakowało amunicji, żywności i środków opatrunkowych3, walczyli często wręcz. Części Niemców udało się prześlizgnąć, ale Polacy utrzymali wzgórze, a 21 sierpnia do wyczerpanych obrońców przebiły się kanadyjskie czołgi.
Znaczenie Falaise
Kocioł Falaise przesądził o losie niemieckiej obrony w Normandii. Wielu żołnierzy niemieckich uciekło, ale porzucili większość ciężkiego sprzętu, a według częstych szacunków zostawili około 10 tysięcy zabitych i 40 do 50 tysięcy jeńców; Eisenhower opisał później to pobojowisko jako przerażający widok2. Kilka dni później wyzwolono Paryż. Dla Polaków obrona Maczugi to jeden z najważniejszych czynów polskiego oręża na Zachodzie, bitwa „za wolność naszą i waszą”; upamiętnia ją muzeum Mémorial de Montormel.
