9 lutego 1943 roku generał major Alexander Patch zameldował admirałowi Williamowi Halseyowi o całkowitym rozbiciu sił japońskich na Guadalcanalu. Po południu tego dnia dwie amerykańskie kolumny spotkały się w wiosce Tenaro koło przylądka Esperance, ale natrafiły już tylko na maruderów. W trzech nocnych kursach, z których ostatni przypadł na noc z 7 na 8 lutego, japońskie niszczyciele wywiozły z wyspy ponad 10 000 żołnierzy. Tak zakończyła się półroczna walka o wyspę, rozpoczęta lądowaniem piechoty morskiej 7 sierpnia 1942 roku.
Pół roku na Guadalcanalu
7 sierpnia 1942 roku około 6000 żołnierzy 1 Dywizji Piechoty Morskiej generała majora Alexandra Vandegrifta wylądowało na Guadalcanalu i wyspie Florida w południowej części Wysp Salomona; celem było lotnisko budowane tam przez Japończyków. Nastąpiły miesiące walk na lądzie, morzu i w powietrzu. 9 grudnia dowództwo na wyspie przejął od Vandegrifta Patch z armii lądowej, a wyczerpaną 1 Dywizję Piechoty Morskiej wycofano.1
Japońskie dowództwo dało za wygraną. 31 grudnia Cesarska Kwatera Główna odwołała planowaną kontrofensywę, a 4 stycznia 1943 roku generał Hitoshi Imamura i wiceadmirał Jinichi Kusaka otrzymali rozkaz ewakuowania ocalałych. Tymczasem XIV Korpus Patcha od 10 stycznia nacierał na zachód i spychał Japończyków ku przylądkowi Esperance.2
Operacja Ke
Japończycy dobrze ukryli swoje zamiary. Nasilili naloty na lotnisko Henderson Field, a 14 stycznia wysadzili koło przylądka Esperance około 600 świeżych żołnierzy, którzy mieli osłaniać odwrót; Amerykanie spodziewali się więc nowej ofensywy, a nie wycofania. 17 Armia generała porucznika Harukichiego Hyakutakego zaczęła się cofać ku przylądkowi Esperance w nocy z 22 na 23 stycznia.3
Niszczyciele przypłynęły przez cieśninę zwaną Slot w nocy z 1 na 2, z 4 na 5 i z 7 na 8 lutego. Według Naval History and Heritage Command trzy kursy zabrały kolejno 4953, 3921 i 1972 ludzi; te liczby dają razem 10 846, choć ta sama strona podaje sumę 10 652; stracono niszczyciel Makigumo, prawdopodobnie na minie. Admirał Chester Nimitz przyznał w raporcie, że Amerykanie zrozumieli, co się stało, dopiero gdy 8 lutego wszystkie zorganizowane siły japońskie były już wycofane.4
Tenaro, 9 lutego
Patch chciał zamknąć Japończyków między dwoma zgrupowaniami: 161 pułkiem piechoty, który posuwał się na zachód wzdłuż północnego wybrzeża, oraz batalionem 132 pułku, wysadzonym na ich tyłach i maszerującym wokół przylądka Esperance. 8 lutego batalion znalazł na plaży porzucone barki desantowe i zapasy. 9 lutego między 16 a 17 oba oddziały spotkały się w Tenaro; oficjalna historia armii amerykańskiej uznaje to za koniec zorganizowanych walk na Guadalcanalu. Historia Korpusu Piechoty Morskiej również datuje koniec zorganizowanego oporu na 9 lutego.5
Patch zadepeszował wówczas do Halseya, że całkowite rozbicie sił japońskich na wyspie nastąpiło tego dnia o 16.25, a „Tokijski Ekspres” nie ma już na Guadalcanalu stacji końcowej. Britannica datuje likwidację ostatniego japońskiego punktu oporu na 8 lutego. O ludziach, którzy prowadzili tę wojnę, piszemy w artykule o dowódcach wojny na Pacyfiku.6
Bilans
Oficjalna historia armii amerykańskiej liczy około 60 000 żołnierzy wojsk lądowych i piechoty morskiej na wyspie; około 1600 z nich zginęło, a 4245 zostało rannych. Spośród ponad 36 000 Japończyków, którzy walczyli na Guadalcanalu, ponad 14 800 zginęło lub zaginęło, 9000 zmarło z powodu chorób, a około 1000 trafiło do niewoli. Naval History and Heritage Command szacuje liczbę japońskich zabitych na ponad 20 000.7
Liczba ewakuowanych jest sporna. Naval History and Heritage Command podaje 10 652; historia armii przytacza japońskie dane mówiące o około 13 000 oraz amerykański raport podający 9100; historia piechoty morskiej uważa liczbę 13 000 za prawdopodobnie zawyżoną; Britannica podaje 12 000.8
Także tego dnia
- 1904: Bitwa pod Czemulpo. Japońska eskadra zaatakowała na redzie Czemulpo, dzisiejszego Inczonu, rosyjski krążownik „Wariag” i kanonierkę „Koriejec” na początku wojny rosyjsko-japońskiej.
