Bitwa w zatoce Czemulpo 1904: beznadziejny wypad Wariaga

Pierwsze starcie morskie wojny rosyjsko-japońskiej odbyło się na oczach widzów. Na kotwicy w Czemulpo stały okręty brytyjskie, francuskie, włoskie i amerykańskie, tłumy stały na nabrzeżu, a dwa rosyjskie okręty płynęły obok nich do walki, której nie mogły wygrać.²

Dwa rosyjskie okręty w neutralnym porcie

Czemulpo, dziś Inczon, leży na zachodnim wybrzeżu Korei, około 50 kilometrów od Seulu. Na początku 1904 roku stały tam rosyjski krążownik pancernopokładowy Wariag, zbudowany w Ameryce okręt o wyporności około 6500 ton z dwunastoma działami kalibru 152 mm, i stara kanonierka Koriejec. Był tam też japoński krążownik Chiyoda, a także brytyjski krążownik Talbot, francuski Pascal, włoski Elba i amerykańska kanonierka Vicksburg. Dla Japonii, jak wyjaśnia Vanner, port był bardzo ważny: właśnie tam miały lądować wojska i zaopatrzenie na wojnę w Mandżurii.³

Według Vannera kontradmirał Uryū Sotokichi wyruszył, by go zająć, z sześcioma krążownikami, w tym krążownikiem pancernym Asama, mniejszymi okrętami, transportowcami i około 2500 żołnierzami. 8 lutego Koriejec, płynący do Port Artura, natknął się na Japończyków u wejścia do portu. Antoine Vanner z Dawlish Chronicles pisze, że najpierw wziął Chiyodę za okręt rosyjski i szykował salut; w zamieszaniu padły strzały, Chiyoda wystrzeliła torpedę, a Koriejec wrócił do portu.⁴

Ultimatum

Tego wieczoru, pisze dalej Vanner, japońskie wojska wylądowały w Czemulpo tuż obok Wariaga, bez żadnych przeszkód, a gdzie indziej japońskie torpedowce atakowały flotę rosyjską w Port Arturze. O 7.30 9 lutego Uryū zawiadomił dowódców neutralnych okrętów, że wojna się zaczęła i że Rosjanom kazano wyjść do południa, bo inaczej zostaną zaatakowani w porcie, a neutralnych poprosił, by w takim razie opuścili port do szesnastej.⁵

Co było dalej, opisuje raport rosyjskiego posła w Korei, Aleksandra Pawłowa, który ambasada amerykańska w Petersburgu przesłała do Waszyngtonu. Dowódcy neutralnych okrętów zebrali się na Pascalu z komandorem Wsiewołodem Rudniewem z Wariaga, który dopiero tam otrzymał japońskie wezwanie w zapieczętowanej kopercie. Kapitanowie brytyjski, francuski i włoski zgodzili się zaprotestować przeciw naruszeniu neutralności Korei, ale uprzedzili Rudniewa, że jeśli on zostanie, oni będą musieli wyjść. Rudniew postanowił walczyć poza portem.⁶

Obok neutralnych okrętów

Rosyjskie załogi wyrzucały za burtę stoły, krzesła i wszystko, co mogło się palić, pisze Neff, a marynarze pisali listy pożegnalne, które zostawili u kapitana Talbota. Krótko przed południem Wariag wyszedł z portu, a za nim Koriejec. Gdy mijali obce okręty, załogi wiwatowały na ich cześć, a orkiestra włoskiego Elby zagrała rosyjski hymn.⁷

Na zewnątrz czekało, według Neffa, czternaście japońskich okrętów. Według Vannera, bez miejsca na manewr i beznadziejnie słabsi, Rosjanie dostali się pod ogień z odległości nawet 5,5 kilometra. Vanner pisze, że wszystkie dwanaście dział 152 mm Wariaga, których obsługi nie miały osłon, zostało wyłączonych z walki, że okręt otrzymał pięć poważnych trafień na linii wodnej lub poniżej i że wybuchło co najmniej pięć pożarów. Rudniew został ranny. Walka trwała około godziny, a obserwowały ją tłumy na brzegu.⁸

Zatopione w porcie

Około trzynastej oba okręty wróciły do portu i rzuciły kotwice. Rudniew uznał, że nie może podjąć walki ponownie, i nie chciał, by jego okręty stały się japońskimi zdobyczami. Załogi przeszły na krążowniki brytyjski, francuski i włoski; dowódca Vicksburga przysłał lekarza, ale oświadczył, że nie ma zgody na przyjęcie rosyjskich marynarzy na pokład. Koriejca wysadzono w powietrze około szesnastej i rozpadł się na trzy części. Neutralni kapitanowie przekonali Rudniewa, by nie wysadzał Wariaga tak blisko ich okrętów, więc krążownik podpalono i zatopiono; poszedł na dno po zachodzie słońca.⁹

Liczby rosyjskich poległych się różnią. Vanner podaje 82 zabitych i 190 rannych z 570-osobowej załogi Wariaga; Neff pisze, że 41 marynarzy poległych w walce złożono w jednej z kabin i poszli na dno razem z okrętem. Vanner dodaje, że Japończycy najwyraźniej nie ponieśli strat.¹⁰

Później

Ocaleni wrócili do kraju na neutralnych statkach i witano ich jak bohaterów. Według Vannera Rudniew został odznaczony przez cara, a w 1907 roku cesarz Japonii nadał mu Order Wschodzącego Słońca. Japończycy podnieśli Wariaga i włączyli go do floty jako Soya; w 1916 roku oddali go Rosji, po rewolucji przejęli go Brytyjczycy, a w 1920 roku osiadł na skałach u wybrzeży Szkocji, gdzie dziś stoi jego pomnik.¹¹

Dla Japonii ważniejszy od gestu był wynik: desant w Czemulpo doszedł do skutku, a przewiezione wojska ruszyły na północ, ku Mandżurii.¹² › Bitwa pod Mukdenem, 1905