Bitwa pod Liaoyang 1904: Kuropatkin oddaje pole

Latem 1904 roku Japonia miała na kontynencie trzy armie. Słownik Japońskiego Centrum Azjatyckich Dokumentów Historycznych (JACAR), oparty na aktach armii japońskiej, opisuje ich drogę: 1. Armia generała Kurokiego Tamemoto przeprawiła się do Korei w lutym i marcu i w maju sforsowała rzekę Yalu; 2. Armia generała Oku Yasukaty wylądowała w maju na półwyspie Liaotung; a w czerwcu utworzono 4. Armię pod dowództwem generała Nozu Michitsury. Wszystkie trzy podlegały kwaterze głównej Armii Mandżurskiej marszałka Ōyamy Iwao, a 3. Armia generała Nogiego Maresuke oblegała Port Artur.²

Dowódcą rosyjskim był Aleksiej Kuropatkin, były minister wojny. Artykuł Britanniki o wojnie ocenia, że jako minister był kompetentny, ale w polu okazał się niezdecydowany i bierny: unikał bitwy, dopóki nie miał wyraźnej przewagi liczebnej. Wyraźny rozkaz cara, który uczynił go odpowiedzialnym za los Port Artura, skłonił go do rozmieszczenia głównych sił na południe od Mukdenu, wokół Liaoyang, a po porażce pod Wafangdian w czerwcu Japończycy ruszyli na miasto trzema kolumnami. Pod koniec lipca Kuropatkin stoczył walkę z 1. Armią Kurokiego, po czym cofnął się pod Liaoyang i pozostał w obronie, choć zdaniem Britanniki miał dobre okazje, by uderzyć na nadciągające osobno kolumny japońskie.³

Trzy linie obrony

Kuropatkin zamierzał stoczyć pod Liaoyang bitwę rozstrzygającą i przygotował trzy linie obrony. Według S. A. Załeskiego w Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej miał 152 000 ludzi i 606 dział; Britannica podaje 180 000. Ōyama miał około 130 000 ludzi i 508 dział i planował oskrzydlić oba skrzydła rosyjskie, co Załeski uważa za plan zbyt ambitny jak na jego siły.⁴

23 sierpnia Rosjanie zajmowali pierwszą linię, około 30 kilometrów na południe i południowy wschód od Liaoyang. Ataki japońskie zostały na niej odparte 24 do 26 sierpnia. Załeski pisze jednak, że Kuropatkin, opierając się na przesadzonych wiadomościach o sile Japończyków, przywiązał zbyt wielką wagę do częściowego niepowodzenia na lewym skrzydle i cofnął się na drugą linię, zaledwie osiem kilometrów od miasta, sięgającą rzeki Taizi.⁵

Za rzeką Taizi

30 sierpnia japońska 2. i 4. Armia oraz część 1. zaatakowały tę linię zaciekle w rejonie wsi Mayetun i Tsofangtun, bez skutku, a ponowny szturm na Mayetun 31 sierpnia także odparto. Próba obejścia prawego skrzydła rosyjskiego się nie powiodła, a Japończycy ponieśli ciężkie straty.⁶

W nocy z 30 na 31 sierpnia część 1. Armii Kurokiego przeszła jednak rzekę Taizi koło Lengtouwan, kierując się na lewe skrzydło i tyły Rosjan. W relacji Załeskiego rosyjskie dowództwo nie zareagowało na czas. Kuropatkin ściągnął prawe skrzydło na główną pozycję wokół Liaoyang i zaczął skomplikowane przegrupowanie na lewym skrzydle, by przygotować przeciwuderzenie. 1 września 1. Armia zajęła kilka wzgórz na lewym skrzydle rosyjskim, ale nie zdołała pójść dalej, a źle zorganizowane rosyjskie kontrataki 2 września się nie powiodły.⁷

Te częściowe niepowodzenia i meldunki dowódców, które nie oddawały rzeczywistego położenia, pisze Załeski, skłoniły Kuropatkina do rozkazu odwrotu do Mukdenu, który zaczął się 3 września. Britannica podkreśla, że Rosjanie wycofali się w porządku.⁸

Kosztowne zwycięstwo

Japonia odniosła znaczące zwycięstwo nad liczniejszą armią, ale wysoką ceną. Britannica ocenia straty japońskie na około 23 000 ludzi, Wielka Encyklopedia Radziecka na 24 000, przy około 16 000 rosyjskich. Britannica zwraca uwagę, co to oznaczało dla Japonii, która miała ograniczone wyszkolone rezerwy, podczas gdy Rosjanie pod Mukdenem dostawali około 30 000 posiłków miesięcznie koleją transsyberyjską. Załeski przypisuje wynik błędom rosyjskiego dowództwa i nazywa go sukcesem operacyjnym Japonii, a nie rozstrzygnięciem.⁹

Kuropatkin, przekonany, że Japonia jest u kresu sił, przeszedł teraz do natarcia. Bitwy, które nastąpiły nad rzeką Shaho w październiku i pod Sandepu w styczniu 1905 roku, były nierozstrzygnięte, pisze Britannica, a wojnę na lądzie przesądziła dopiero wielka bitwa o Mukden w lutym i marcu 1905 roku, w której walczyły japońska 1., 2., 3. i 4. Armia.¹⁰ › Bitwa pod Mukdenem, 1905