Późnym wieczorem 25 sierpnia 1942 roku japońskie oddziały desantowe marynarki wylądowały w zatoce Milne, na południowo-wschodnim krańcu Papui, by zdobyć świeżo zbudowane tam przez aliantów lotniska. Spodziewały się kilkuset obrońców, a zastały niemal 9000 żołnierzy australijskich i amerykańskich generała majora Cyrila Clowesa i dwa dywizjony myśliwskie RAAF na miejscu. Po tygodniu nocnych walk na wąskim północnym brzegu zatoki ostatni japoński atak na lotnisko załamał się 31 sierpnia, a do 7 września ocalałych zabrano drogą morską. Zatoka Milne przeszła do historii jako pierwsza klęska wojsk japońskich na lądzie w wojnie na Pacyfiku.
Lotniska na krańcu Nowej Gwinei
W czerwcu 1942 roku alianci wybrali osłoniętą zatokę Milne na bazę lotniczą, a w sierpniu budowano już trzy pasy startowe i operowały z nich myśliwce. Dla Japończyków, którzy już nacierali na Port Moresby szlakiem Kokoda, zatoka była odskocznią, a lotnisko w tym miejscu pozwoliłoby im zagrozić Port Moresby od wschodu.1
Garnizon szybko rósł. W lipcu przybyła australijska 7. Brygada milicji, a 21 sierpnia doświadczona 18. Brygada. Australian War Memorial liczy niemal 9000 żołnierzy alianckich; historyk John Rickard podaje około 8700 żołnierzy, australijskiej piechoty oraz amerykańskich saperów i artylerzystów przeciwlotniczych, a do tego 664 ludzi z RAAF. Z pasów startowych latały myśliwsko-bombowe P-40 Kittyhawk z 75. i 76. Dywizjonu RAAF.2
Lądowanie
Japończycy wyruszyli 24 sierpnia. Jedną grupę, wysłaną z Buny na siedmiu dużych barkach desantowych, kittyhawki wypatrzyły 25 sierpnia na plaży wyspy Goodenough i zniszczyły wszystkie barki. Główne siły z Nowej Irlandii wylądowały późnym wieczorem na północnym brzegu zatoki, około 11 kilometrów na wschód od zamierzonego miejsca. Australian War Memorial ocenia ten pierwszy desant na 2000 żołnierzy piechoty morskiej; Rickard liczy mniejsze siły, które po wyładowaniu kolejnych oddziałów następnej nocy doszły do 1170 ludzi. Japoński wywiad spodziewał się najwyżej kilkuset obrońców.3
Tej nocy Japończycy natknęli się na australijski 61. Batalion koło misji K. B.. Wspierani przez dwa lekkie czołgi, powoli posuwali się na zachód nadbrzeżną drogą, walcząc głównie nocą i wycofując się za dnia, gdy bez przerwy atakowały ich kittyhawki. W nocy z 27 na 28 sierpnia ponowione natarcie rozbiło 2/10. Batalion, który według Memorial rozpadł się w bezładnym odwrocie, a Japończycy dotarli na skraj najbardziej wysuniętego na wschód lotniska.4
Atak na lotnisko
Japończycy przerwali natarcie, by ściągnąć posiłki, według Memorial około 800 ludzi, według Rickarda 775. Nad ranem 31 sierpnia uderzyli na lotnisko bronione przez australijskie 25. i 61. Batalion oraz amerykański 43. Pułk Saperów i 709. Baterię Przeciwlotniczą. Ogień karabinów maszynowych i artylerii zdziesiątkował atakujących, którzy o świcie się cofali.5
Clowes jeszcze tego ranka przeszedł do kontrataku, choć meldunki o kolejnych oddziałach japońskich na jego skrzydłach i tyłach kazały mu zachować ostrożność, więc początkowo posłał w pościg tylko 2/12. Batalion, do którego potem dołączył 2/9.. Japończycy umiejętnie bronili się tylnymi strażami, ale ich dowódca, widząc żołnierzy wyniszczonych chorobami i wyczerpaniem, zalecił odwrót.6
Pierwsza klęska na lądzie
Między 4 a 7 września Japończyków zabierały nocą okręty. Australian War Memorial podaje, że z około 2800 Japończyków, którzy wylądowali, na okręty wróciło tylko 1318; według szacunków do 750 zginęło w rejonie zatoki, a większość pozostałych poległa, próbując przedostać się lądem do Buny. Wśród poległych aliantów było 167 Australijczyków i 14 Amerykanów.7
Zarówno Memorial, jak i Rickard nazywają zatokę Milne pierwszą klęską japońskich wojsk lądowych w wojnie na Pacyfiku. Rickard zauważa, że pokazała ona, iż japoński żołnierz nie jest w dżungli niezwyciężony, choć obrońcy kilkakrotnie przewyższali atakujących liczebnie i mieli stałe wsparcie z powietrza. Miesiąc później Australijczycy rozpoczęli kontrofensywę na szlaku Kokoda. Dowódców tej wojny przedstawiamy w artykule o dowódcach wojny na Pacyfiku.8
Także tego dnia
- 1904: Bitwa pod Liaoyang. Pod umocnionym Liaoyangiem w Mandżurii wojska japońskie marszałka Iwao Ōyamy zaatakowały armię rosyjską generała Aleksieja Kuropatkina w czasie wojny rosyjsko-japońskiej.
