24 sierpnia 1516 roku na równinie Dabik na północ od Aleppo osmańska armia sułtana Selima I pokonała wojska mameluckiego sułtana Kansuha al-Ghauriego, władcy Egiptu i Syrii. Jeźdźcy mameluccy uderzyli pierwsi i zachwiali skrzydłami osmańskimi, ale muszkiety janczarów i działa spięte łańcuchami przed osmańskim centrum ich powstrzymały. Po południu armia mamelucka poszła w rozsypkę, a sędziwy sułtan zmarł w czasie ucieczki. W ciągu kilku tygodni Syria znalazła się w rękach osmańskich, a w styczniu następnego roku zwycięstwo pod Ridanijją otworzyło Selimowi drogę do Kairu.
Od Czałdyranu do Syrii
Po pokonaniu perskich Safawidów pod Czałdyranem w 1514 roku Selim zwrócił się przeciw sułtanatowi mameluckiemu, który władał Syrią, Egiptem i świętymi miastami Arabii. Turecki historyk Feridun Emecen w Encyklopedii islamu TDV widzi cele Selima w opanowaniu wschodniej Anatolii, dawnych szlaków handlowych i miejsc świętych, których Mamelucy z trudem bronili przed Portugalczykami. Kansuh al-Ghauri obawiał się, że Selim wkrótce uderzy na niego, nawiązał kontakt z szachem Safawidów Ismailem i ruszył z armią na północ; 11 lipca 1516 roku wkroczył do Aleppo.1
Kampanię Selima przedstawiano jako wyprawę przeciw Safawidom, a decyzję o marszu na Mameluków ogłoszono dopiero w sierpniu. Gary Rashba pisze w <em>Military History</em>, że gdy mamelucki poseł przybył do obozu Selima z propozycją neutralności, jego orszak wybito, a jego samego odesłano z wyzwaniem na spotkanie pod Mardż Dabik.2
Jazda przeciw działom
Armie stanęły naprzeciw siebie rankiem w niedzielę 24 sierpnia 1516 roku (25 radżaba 922 roku według kalendarza muzułmańskiego; data chrześcijańska według kalendarza juliańskiego). Ich liczebność nie jest pewna. Emecen ocenia wojska osmańskie na nie więcej niż około 80 000, choć niektóre źródła podają 120 000, a mameluckie na 70 000 do 80 000; Rashba przytacza szacunki osmańskie mówiące o zaledwie 20 000 do 30 000 Mameluków wobec 60 000 do 100 000 Osmanów. Emecen opisuje około 300 wozów działowych spiętych łańcuchami przed janczarami w osmańskim centrum. Mamelucy także mieli broń palną, ale niewiele z niej korzystali, ufając szarży jazdy.3
Pierwsi uderzyli Mamelucy. Ich jeźdźcy, prowadzeni przez namiestnika Damaszku na prawym skrzydle i namiestnika Aleppo na lewym, rozwinęli się przeciw obu skrzydłom osmańskim i zepchnęli je. Osmanie wzmocnili skrzydła z centrum, a ogień muszkieterów i dział zatrzymał szarżę. Sibaj, namiestnik Damaszku, zginął, jego skrzydło zaczęło się łamać, a Chajr Bej, namiestnik Aleppo, wycofał swoich ludzi z walki. Osmańskie centrum ruszyło wtedy na oddziały samego sułtana i rozbiło je, a po południu armia mamelucka była w pełnym odwrocie.4
Zdrada czy klęska?
Rashba powtarza utrwaloną opowieść, że Chajr Bej utrzymywał tajne kontakty z Osmanami, rozpuścił pogłoskę o śmierci sułtana i celowo porzucił pole bitwy, i zauważa, że Chajr Bej został potem pierwszym osmańskim namiestnikiem Egiptu. Emecen odrzuca twierdzenie, jakoby Chajr Bej i Dżanbirdi al-Ghazali zdradzili armię, ogłaszając śmierć sułtana; według ówczesnych źródeł, pisze, Chajr Bej został schwytany w czasie ucieczki i przyprowadzony przed Selima, a kontakty nastąpiły już po bitwie. Seyyid Muhammed es-Seyyid w tej samej encyklopedii opiera się na egipskim kronikarzu Ibn Ijasie: Chajr Bej wycofał się, gdy zobaczył, że ludzie Sibaja się rozpraszają, i jego odwrót doprowadził do załamania lewego skrzydła.5
Kansuh al-Ghauri, mający wówczas około 78 lat, zmarł w czasie ucieczki; Encyklopedia TDV podaje, że według jednej z relacji spadł z konia, a jego ciała nigdy nie odnaleziono. Rashba przypuszcza, że mógł doznać udaru. Był pierwszym sułtanem mameluckim, który zginął na polu bitwy.6
Koniec sułtanatu mameluckiego
Selim wkroczył do Aleppo, a Hama, Hims i Damaszek się poddały. Emecen odnotowuje, że po bitwie stracono około 2000 żołnierzy mameluckich. Nowy sułtan w Kairze, Tumanbaj, odmówił poddania się i w styczniu 1517 roku Selim pokonał go pod Ridanijją u bram Kairu, poddając władzy osmańskiej Syrię, Egipt i Palestynę. W Kairze szarif Mekki wręczył Selimowi klucze do świętego miasta, symbolicznie uznając go za przywódcę świata islamu.7
Życie i wyprawy Selima opisujemy w biografii Selima I, a jego zwycięstwo nad Safawidami w artykule o bitwie pod Czałdyranem.
Także tego dnia
- 1704: Bitwa morska pod Malagą. Na wodach pod Malagą flota angielsko-holenderska admirała George'a Rooke'a starła się z flotą francusko-hiszpańską kilka tygodni po zdobyciu Gibraltaru przez Anglików, w czasie wojny o sukcesję hiszpańską.
