10 lutego 1846 roku armia Kompanii Wschodnioindyjskiej pod dowództwem sir Hugh Gougha uderzyła na sikhijską armię Khalsy, okopaną na przyczółku pod Sobraon nad rzeką Satledż. Ostrzał artyleryjski zawiódł, a poranne szturmy były krwawe, ale ostatecznie Brytyjczycy i ich indyjscy żołnierze wdarli się do umocnień. Most łyżwowy za plecami Sikhów nie wytrzymał i tysiące ludzi zginęły, próbując przeprawić się przez wezbraną rzekę. Była to ostatnia i rozstrzygająca bitwa pierwszej wojny brytyjsko-sikhijskiej.
Przyczółek nad Satledżem
Państwo Sikhów w Pendżabie urosło w siłę za maharadży Randżita Singha, ale po jego śmierci w 1839 roku władzę w Lahaurze podkopywały kolejne przewroty pałacowe, a faktycznie rządziła armia. W grudniu 1845 roku Khalsa przekroczyła Satledż i wkroczyła na terytorium brytyjskie. Przegrała pod Mudki i Ferozeszah, a 28 stycznia 1846 roku sir Harry Smith rozbił kolejne sikhijskie wojsko pod Aliwal. O tej bitwie piszemy na stronie poświęconej 28 stycznia.1
Główna armia sikhijska okopała się wtedy pod Sobraon na brytyjskim brzegu Satledżu. Za plecami obrońców płynęła rzeka, przez którą prowadził most łyżwowy. Według opisu w BritishBattles.com pozycję tworzyło półkole rowu i wału o długości około dwóch mil. Brytyjski naczelny wódz, generał sir Hugh Gough, czekał, aż dołączy do niego dywizja Smitha i nadciągną ciężkie działa oblężnicze. Przy armii przebywał gubernator generalny sir Henry Hardinge.2
Najpierw działa, potem bagnety
Rankiem 10 lutego początek bitwy opóźniła mgła. Gdy się podniosła, brytyjskie ciężkie działa otworzyły ogień, ale niewiele zdziałały, a według opisu w serwisie BritishBattles.com około wpół do dziewiątej zaczęło im brakować amunicji. Ten sam opis przytacza reakcję Gougha na tę wiadomość: Bogu dzięki, teraz ruszy na nich z bagnetem.3
Główne uderzenie spadło na zachodni, najsłabszy odcinek sikhijskiej linii. Prowadziła je dywizja generała majora sir Roberta Dicka, a dywizje Gilberta i Smitha pozorowały ataki na pozostałe odcinki. Żołnierze Dicka wdarli się do umocnień, ale sikhijskie kontrataki wyrzuciły ich z powrotem, a sam Dick poległ. Gough zamienił ataki pozorne w prawdziwe szturmy; według BritishBattles.com niektóre brygady dotarły do wałów, na które bez drabin nie dało się wspiąć. W końcu linia pękła. Saperzy wysadzili wyłom w umocnieniach, a brytyjska kawaleria i artyleria konna wjechały przez niego w sam środek sikhijskiej pozycji.4
Most łyżwowy
Deszcze podniosły poziom Satledżu i zalały brody. Gdy Sikhowie zaczęli się cofać, most łyżwowy się załamał i tysiące żołnierzy zostały odcięte na brytyjskim brzegu. Wielu walczyło do końca, nie myśląc o kapitulacji; inni tonęli w rzece, a brytyjskie działa strzelały w stłoczone w wodzie tłumy. Zginął wtedy weteran Sham Singh Attariwala, zapamiętany jako ten, który poprowadził ostatnią sikhijską szarżę.5
Do dziś nie wiadomo na pewno, dlaczego most zawiódł. Sikhijski wódz Tej Singh wcześnie opuścił pole bitwy. Według The Encyclopaedia of Sikhism kazał zniszczyć most za sobą, a według BritishBattles.com usunął jego środkową część; National Army Museum pozostawia otwartą kwestię, czy celowo odczepił łodzie, czy most po prostu nie wytrzymał tłoku uciekających. National Army Museum odnotowuje, że obrońcy Tej Singha tłumaczą jego decyzję chęcią opóźnienia brytyjskiego marszu na Lahaur.6
Straty i pokój
Dokładnych liczb nie znamy. Britannica podaje, że ponad 10 000 Sikhów zginęło przy próbie przeprawy, National Army Museum mówi o być może nawet 10 000 poległych, BritishBattles.com o około 9000 zabitych i rannych. Zdobyto wszystkie 67 sikhijskich dział. Straty brytyjskie i indyjskie wyniosły według Britanniki 2383 zabitych i rannych, a według BritishBattles.com 2283.7
Brytyjczycy przeszli Satledż i ruszyli na Lahaur. Na mocy traktatu zawartego w Lahaurze 9 marca 1846 roku Sikhowie oddali ziemie między Satledżem a Bjasem, Dżammu i Kaszmir odłączono od Pendżabu, armię sikhijską ograniczono, a w Lahaurze zamieszkał brytyjski rezydent. Pokój okazał się nietrwały: w 1848 roku wybuchła druga wojna brytyjsko-sikhijska, zakończona w 1849 roku aneksją Pendżabu. Jej najcięższą bitwę opisujemy w artykule o bitwie pod Chillianwalą.8
Także tego dnia
- 1814: Bitwa pod Champaubert. Armia Napoleona uderzyła pod Champaubert na odosobniony rosyjski korpus generała Ołsufiewa, rozpoczynając kampanię sześciodniową przeciw maszerującym na Paryż sprzymierzonym.
