Rankiem 11 lutego 1862 roku, pięć dni po upadku Fortu Henry, generał brygady Ulysses S. Grant zebrał swoich dowódców i zapytał, czy armia ma od razu ruszyć na Fort Donelson, czy czekać na posiłki. Niemal wszyscy byli za marszem. Po południu pierwsza dywizja Unii wyruszyła błotnistymi drogami ku rzece Cumberland. Właściwe walki toczyły się później, od 13 do 15 lutego, a 16 lutego załoga Konfederatów skapitulowała na warunkach Granta: bezwarunkowo i natychmiast.
Rada wojenna
Po zdobyciu Fortu Henry 6 lutego Grant zapowiedział, że do 8 lutego weźmie Fort Donelson, położony około 19 kilometrów na wschód. Deszcze, rozmokłe drogi, spóźnione posiłki i kłopoty z doprowadzeniem pancernych kanonierek w górę Cumberland sprawiły, że było to niewykonalne. Jak podaje opracowanie Służby Parków Narodowych poświęcone pobojowisku, 10 lutego Grant wydał rozkaz wymarszu na środę 12 lutego: bez namiotów i bagaży poza tym, co żołnierz uniesie, z 40 nabojami i dwudniowym zapasem żywności na głowę.1
Rankiem 11 lutego Grant zwołał radę wojenną; to samo opracowanie umieszcza ją na pokładzie parowca New Uncle Sam. Wszyscy obecni oficerowie poza generałem brygady Johnem McClernandem opowiedzieli się za natychmiastowym marszem. Po południu dywizja McClernanda posunęła się około ośmiu kilometrów obiema drogami prowadzącymi do Fortu Donelson, torując drogę reszcie armii. Dlatego podsumowanie bitwy Służby Parków Narodowych i opracowanie tej samej służby datują bitwę na okres od 11 do 16 lutego, a Britannica i American Battlefield Trust zaczynają ją 13 lutego, w pierwszym dniu prawdziwych walk.2
Zamęt po stronie Konfederacji
Obrońcy spędzili ten dzień na sporach. Generał brygady Simon Buckner przybył 11 lutego do Fortu Donelson z rozkazem generała brygady Johna Floyda, by wyprowadzić swoją dywizję w górę rzeki, do Cumberland City. Dowodzący wówczas w forcie generał brygady Gideon Pillow nie zgodził się jej wypuścić, dopóki sam nie porozmawia z Floydem. Generał Albert Sidney Johnston powierzył Floydowi naczelne dowództwo; American Battlefield Trust datuje tę nominację na 11 lutego, opracowanie Służby Parków na 12 lutego. Zanim zaczęły się walki, załoga urosła do mniej więcej 16 do 17 tysięcy ludzi.3
Opracowanie Służby Parków odnotowuje też starcie kawalerii 11 lutego, gdy jeźdźcy podpułkownika Nathana Bedforda Forresta odepchnęli oddział kawalerii Unii w stronę Fortu Henry. Zaznacza jednak, że nie zachował się żaden raport strony unijnej o tej potyczce.4
Od pierwszej potyczki do kapitulacji
12 lutego około 15 tysięcy żołnierzy Unii wyruszyło z Fortu Henry, przez kilka godzin powstrzymywanych przez osłonę kawalerii Forresta. 13 lutego pułki Unii przeprowadziły kosztowne ataki rozpoznawcze na konfederackie szańce. 14 lutego kanonierki komandora Andrew Foote'a uderzyły na baterie nadrzeczne i zostały odparte; kilka z nich poważnie uszkodzono, a Foote został ranny. O świcie 15 lutego Konfederaci uderzyli na prawe skrzydło Unii i otworzyli sobie drogę do Nashville, lecz Pillow kazał swoim oddziałom wrócić na pozycje, a po południu dywizja generała brygady Charlesa F. Smitha zajęła część umocnień na przeciwległym skrzydle.5
Nocą Floyd i Pillow uciekli przez rzekę, Forrest wyprowadził swoją kawalerię, a dowództwo przejął Buckner. 16 lutego Buckner poprosił o zawieszenie broni. Grant odpisał: „Nie przyjmę żadnych warunków poza bezwarunkową i natychmiastową kapitulacją. Zamierzam natychmiast ruszyć na wasze umocnienia”. Buckner się zgodził.6
Liczby i skutki
Dokładnych danych brak. American Battlefield Trust podaje straty Unii na 2691 ludzi (507 zabitych, 1976 rannych i 208 zaginionych), a Konfederacji na 13 846, w większości jeńców. Opracowanie Służby Parków liczy 510 zabitych i 2152 rannych po stronie Unii, a starsze podsumowanie tej samej instytucji podaje łącznie 2331 ofiar po stronie Unii i 15 067 po stronie Konfederacji. Trust liczy 12 392 Konfederatów zaginionych i wziętych do niewoli, a opracowanie Służby Parków szacuje liczbę jeńców na ponad 14 000.7
Zwycięstwo zmusiło Konfederatów do oddania Nashville oraz znacznej części Kentucky i Tennessee. Grant otrzymał awans na generała majora i przydomek „Unconditional Surrender”, czyli „Bezwarunkowa Kapitulacja”. O pierwszym etapie kampanii piszemy na stronie poświęconej 6 lutego, a o samym zwycięzcy w artykule o Ulyssesie S. Grancie.8
Także tego dnia
- 1814: Bitwa pod Montmirail. Wojska francuskie dowodzone osobiście przez Napoleona starły się pod Montmirail z korpusami rosyjskim i pruskim generałów Osten-Sackena i Yorcka w kampanii sześciodniowej.
