Co się stało z HMAS Sydney?
19 listopada 1941 roku australijski krążownik HMAS Sydney napotkał u wybrzeży Australii Zachodniej niemiecki rajder Kormoran, przebrany za holenderski frachtowiec. Sydney podszedł na niecałą milę, a wtedy rajder otworzył ogień z dział i wyrzutni torped. Oba okręty zatonęły. Z 645 ludzi na Sydney nie ocalał nikt, z Niemców przeżyło ponad 300; wraki odnaleziono dopiero w 2008 roku.1
Australian War Memorial nazywa to najboleśniejszą stratą w dziejach australijskiej marynarki wojennej. 19 listopada 1941 roku krążownik lekki HMAS Sydney, najsłynniejszy okręt tej floty, napotkał u wybrzeży Australii Zachodniej statek handlowy. Przed północą oba były płonącymi wrakami. Ponad 300 niemieckich marynarzy z rajdera Kormoran później uratowano; z 645 ludzi Sydney nie odnaleziono nikogo.2
Dwa zupełnie różne okręty
Sydney zdobył sławę na Morzu Śródziemnym, przede wszystkim w starciu u przylądka Spada z włoskim krążownikiem Bartolomeo Colleoni. Gdy w lutym 1941 roku wrócił do kraju, miasto Sydney zgotowało mu powitanie godne bohatera, a przez resztę roku eskortował konwoje wzdłuż wybrzeża Australii Zachodniej i do Singapuru.3
Kormoran był jego przeciwieństwem. Przebudowany z frachtowca Steiermark, miał działa, torpedy i miny, tak ukryte, że dopiero dokładne oględziny zdradzały, iż nie jest statkiem handlowym. Miał działać samotnie przeciw nieeskortowanym statkom przez długie miesiące, unikając rozgłosu i spotykając się z zaopatrzeniowcami w odludnych miejscach. W listopadzie 1941 roku udawał holenderski frachtowiec Straat Malakka.4
Spotkanie
17 listopada Sydney przekazał eskortowany transportowiec brytyjskiemu krążownikowi i wracał do Fremantle. Około godziny 16 dnia 19 listopada, mniej więcej 150 mil na południowy zachód od Carnarvon, dostrzegli go obserwatorzy z Kormorana. Dalszy przebieg znamy wyłącznie z relacji niemieckich rozbitków, spisanych w australijskiej historii oficjalnej i streszczonych w 1999 roku przez komisję parlamentarną. Komandor Theodor Detmers skręcił pod słońce; awaria silnika zmniejszała jego prędkość, więc nie mógł uciec krążownikowi, i liczył, że przebranie go ocali.5
Sydney zbliżał się kursem zbieżnym, raz po raz wzywając sygnałami statek do przedstawienia się. Detmers podniósł holenderską banderę i sygnałowe litery Straat Malakka, umieszczone tak, że trudno je było odczytać, a o 17 nadał jako holenderski statek depeszę radiową o podejrzanej jednostce w pobliżu. Holownik i radiostacja w Geraldton odebrały ją tylko słabo i w zniekształconej postaci.6
Około 17.30 Sydney zrównał się niemal z Kormoranem w odległości poniżej mili, z działami i wyrzutniami torped wycelowanymi w niego. Zapytał o port przeznaczenia i usłyszał: Batawia. Potem nadał sygnał IK. Była to część tajnego sygnału rozpoznawczego Straat Malakka, którego Niemcy nie znali. Kormoran nie mógł odpowiedzieć.7
Ogień z bliska
Detmers uznał, że walki nie uniknie. Opuścił holenderską flagę, podniósł niemiecką banderę i wkrótce po 17.30 otworzył ogień, w tej samej chwili odpalając dwie torpedy. Pierwsze salwy Kormorana chybiły, ale następne trafiły w mostek i stanowisko kierowania ogniem Sydney. Z tak bliska przewaga cięższych dział i większej prędkości krążownika przestała się liczyć. Australian War Memorial ujmuje to krótko: przebranie zwabiło Sydney tak blisko, że rajder mógł go przytłoczyć ogniem dział i torped.8
Sydney odpowiedział ogniem. Ciężko uszkodzony, trafił Kormorana tak mocno, że ten stanął w płomieniach, a Detmers kazał opuścić okręt; ładunki do samozatopienia rajdera odpalono o północy. Niemieccy rozbitkowie ostatni raz widzieli Sydney około dziesięciu mil dalej, płynący na południe, potem już tylko odległą łunę, która zgasła przed północą. Zatonął w nocy z całą załogą.9
Poszukiwania i pytania
Sydney miał wrócić do Fremantle 20 listopada. Gdy się nie pojawił, alarm podniesiono z opóźnieniem, bo rejs eskortowanego transportowca był opóźniony. 24 listopada brytyjski tankowiec wyłowił tratwę z 25 Niemcami, a do 30 listopada odnaleziono łodzie i tratwy z rozbitkami z Kormorana. Australian War Memorial liczy 315 ocalałych z 393-osobowej załogi, jego magazyn Wartime 317. Australian National Maritime Museum szacuje liczbę poległych Niemców na około 80. Jedynym większym szczątkiem, który przypisuje się Sydney, była tratwa ratunkowa podziurawiona odłamkami, dziś eksponowana w Australian War Memorial; muzeum uznaje, że najpewniej pochodzi z krążownika.10
Ponieważ z Sydney nikt nie przeżył, każda relacja z bitwy pochodziła od nieprzyjaciela, a lukę wypełniły plotki i teorie spiskowe, które według Australian War Memorial nie mają oparcia w faktach. Komisja parlamentarna wysłuchała sporów o to, dlaczego komandor Joseph Burnett, ostrożny oficer na swoim pierwszym dowództwie, podszedł do niezidentyfikowanego statku, zamiast wykorzystać przewagę prędkości i zasięgu. 17 marca 2008 roku rząd Australii ogłosił odnalezienie obu wraków, około 112 mil morskich od Steep Point i mniej więcej 12 mil od siebie, na głębokości około 2500 metrów.11
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran”; Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian National Maritime Museum, „HSK Kormoran survivors under guard”. ↩
- Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran”; Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian National Maritime Museum, „HSK Kormoran survivors under guard”. ↩
- Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran”; Australian National Maritime Museum, „HSK Kormoran survivors under guard”; Australian War Memorial, „Gallant Fighter”. ↩
- Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran”; Australian National Maritime Museum, „HSK Kormoran survivors under guard”; Australian War Memorial, „Auxiliary cruiser Kormoran”; Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action”. ↩
- Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian War Memorial, „Gallant Fighter”; Western Australian Museum, „Battle with the HSK Kormoran”; Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action”. ↩
- Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action”. ↩
- Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action”; Western Australian Museum, „Battle with the HSK Kormoran”. ↩
- Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action”; Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran”. ↩
- Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran”; Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action”; Australian War Memorial, „Gallant Fighter”. ↩
- Parlament Australii, „Chapter 4”; Western Australian Museum, „Battle with the HSK Kormoran”; Australian War Memorial, „Gallant Fighter”; Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action”; Australian National Maritime Museum, „HSK Kormoran survivors under guard”; Naval Historical Society of Australia, „Australian Naval History on 28 November 1941”; Australian War Memorial, „Carley float”. ↩
- Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran”; Parlament Australii, „Chapter 4”; Australian War Memorial, „Gallant Fighter”; Australian National Maritime Museum, „HSK Kormoran survivors under guard”. ↩
Źródła
- Australian War Memorial, „HMAS Sydney II and the Kormoran” (po angielsku)
- Parlament Australii, Joint Standing Committee on Foreign Affairs, Defence and Trade, The loss of HMAS Sydney, 1999, „Chapter 4: The Engagement” (po angielsku)
- Australian National Maritime Museum, zbiory, „HSK Kormoran survivors under guard” (po angielsku)
- Australian War Memorial, Wartime magazine, issue 43, „Gallant Fighter” (po angielsku)
- Australian War Memorial, „Auxiliary cruiser Kormoran” (po angielsku)
- Australian War Memorial, „Sydney-Kormoran action” (po angielsku)
- Western Australian Museum, „Battle with the HSK Kormoran” (po angielsku)
- Naval Historical Society of Australia, „Australian Naval History on 28 November 1941” (po angielsku)
- Australian War Memorial, „Carley float” (po angielsku)
.jpg){kind=link}