Co wydarzyło się koło przylądka Spatha?
Rankiem 19 lipca 1940 roku dwa włoskie lekkie krążowniki, Bartolomeo Colleoni i Giovanni delle Bande Nere, natknęły się na cztery brytyjskie niszczyciele przeczesujące północne wybrzeże Krety. Gdy niszczyciele się wycofywały, niepostrzeżenie nadszedł australijski lekki krążownik HMAS Sydney komandora Johna Collinsa i otworzył ogień. W długim pościgu jego ogień unieruchomił Colleoniego, którego niszczyciele Hyperion i Ilex dobiły następnie torpedami u przylądka Spatha. Bande Nere uciekł. Sydney został trafiony tylko raz.1
Włochy wypowiedziały wojnę Wielkiej Brytanii i Francji 10 czerwca 1940 roku i Morze Śródziemne z dnia na dzień stało się frontem. HMAS Sydney, jeden z trzech zmodernizowanych lekkich krążowników typu Leander kupionych przez Królewską Marynarkę Australii tuż przed wojną, 26 maja dołączył do brytyjskiej Floty Śródziemnomorskiej w Aleksandrii i w ciągu kilku godzin od wypowiedzenia wojny ruszył na patrole.2
Dwa wypady na północ od Krety
18 lipca z Aleksandrii wyszły na Morze Egejskie dwa zespoły brytyjskie. Cztery niszczyciele 2. Flotylli, Hyperion, Hasty, Hero i Ilex pod komendą komandora porucznika H. St. L. Nicolsona, miały przeczesać w poszukiwaniu okrętów podwodnych Cieśninę Kasos i północne wybrzeże Krety. HMAS Sydney komandora Johna Collinsa i niszczyciel Havock wyruszyły na rajd przeciw żegludze w Zatoce Ateńskiej. Po stronie włoskiej lekkie krążowniki Bartolomeo Colleoni i Giovanni delle Bande Nere z 2. Dywizjonu Krążowników wyszły 17 lipca z Trypolisu w kierunku wyspy Leros.3
Niszczyciele się cofają
O 7.22 rano 19 lipca HMS Hero dostrzegł przed sobą dwa krążowniki. Były znacznie silniejsze od niszczycieli, więc Nicolson zgodnie z wcześniejszymi instrukcjami zawrócił dywizjon na północny wschód i go skupił. Włosi otworzyli ogień o 7.26, ale według relacji Naval Historical Society of Australia strzelali chaotycznie, może dlatego, że mieli słońce w oczach, i zamiast ścigać niszczyciele trzymali kurs na północ.4
Collins, około 40 mil morskich na północ, odebrał meldunek niszczycieli o nieprzyjacielu i zawrócił, by się zbliżyć. Zachował ciszę radiową, by nie zdradzić obecności Sydney, a relacja nazywa tę decyzję w pełni udaną. O 8.26 obserwatorzy dostrzegli włoskie krążowniki z odległości 23 000 jardów, a o 8.29 Sydney otworzył ogień z około 20 000 jardów, czyli mniej więcej 16 km.5
Pościg
Pojawienie się Sydney całkowicie zaskoczyło Włochów. Walczyli już z niszczycielami po drugiej stronie i w pierwszej chwili sądzili, że mają przed sobą dwa krążowniki alianckie. Australian War Memorial pisze, że Sydney trafił oba krążowniki, a te zawróciły na południowy zachód z pełną prędkością, kryjąc się za gęstą zasłoną dymną. Nastąpił pościg wzdłuż zachodniego wybrzeża Krety: Sydney przenosił ogień z jednego okrętu na drugi, na ile pozwalał dym, a niszczyciele pędziły, by zmniejszyć dystans.6
O 9.21 włoski pocisk eksplodował na przednim kominie Sydney, wybijając dziurę o boku około metra, uszkadzając trzy łodzie i lekko raniąc jednego marynarza. Było to jedyne trafienie, jakie okręt otrzymał. Dwie minuty później zauważono, że Colleoni stoi w miejscu około pięciu mil od przylądka Spatha, bez świateł i zasilania, z unieruchomionym sterem i windami amunicyjnymi wież. Jeńcy mówili później, że pocisk trafił w maszynownię lub kotłownię, a Australian War Memorial pisze, że Sydney wyłączył oba jego kotły. Bande Nere wykonał niezdecydowany zwrot w stronę bliźniaczego okrętu, po czym uciekł.7
Colleoni idzie na dno
Collins kazał niszczycielom dobić Colleoniego torpedami, a sam z Hero i Hasty ruszył za Bande Nere. O 9.35 Hyperion wystrzelił cztery torpedy, a Ilex dwie. Jedna z torped Ilex trafiła Colleoniego w dziób i oderwała około 30 metrów kadłuba. Potem pożar i eksplozja zniszczyły jego mostek, Hyperion posłał w burtę kolejną torpedę i o 9.59 krążownik przewrócił się i zatonął. Jego dowódca został ciężko ranny i zmarł w Aleksandrii 23 lipca.8
Pościg za Bande Nere skończył się we mgle. O 10.22 Sydney miał już tylko cztery pociski na działo w wieży A i jeden w wieży B, a wkrótce włoski krążownik zniknął, płynąc na południe z prędkością 32 węzłów. Niszczyciele wyławiały rozbitków: Ilex zabrał około 230 jeńców, a Havock około 260, zanim przegoniły go włoskie bombowce. Bliski wybuch bomby zalał jedną z kotłowni Havocka, a Sydney zawrócił, by go osłaniać.9
Głośne zwycięstwo
Bitwa koło przylądka Spatha była niewielkim starciem, ale Australian War Memorial zauważa, że wiadomość o zwycięstwie Sydney zdominowała australijskie gazety, a Anzac Memorial nazywa je szybkim i zdecydowanym zwycięstwem, które przyniosło załodze sławę odważnych marynarzy. Anzac Memorial opisuje entuzjastyczne powitanie w Aleksandrii następnego dnia, a po powrocie okrętu do Sydney w lutym 1941 roku tłum około 200 000 ludzi na ulicach podczas przemarszu załogi do ratusza, gdzie miasto wręczyło jej pamiątkową tablicę.10
Historia skończyła się tragicznie. W listopadzie 1941 roku Sydney zginął z całą, 645-osobową załogą w walce z niemieckim rajderem Kormoran u wybrzeży Australii Zachodniej. Anzac Memorial zauważa, że z 614 ludzi, którzy walczyli koło przylądka Spatha, na pokładzie pozostało już tylko 252.11 › HMAS Sydney i Kormoran, 1941
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”; Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”. ↩
- Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”. ↩
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”; Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”. ↩
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”. ↩
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”; Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”. ↩
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”; Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”. ↩
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”; Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”. ↩
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”. ↩
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”. ↩
- Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”; Anzac Memorial, „Commemorating the Battle of Cape Spada, 19 July 1940”. ↩
- Anzac Memorial, „Commemorating the Battle of Cape Spada, 19 July 1940”. ↩
Źródła
- Australian War Memorial, „The sinking of Bartolomeo Colleoni”
- Naval Historical Society of Australia, „Action of Cape Spada, 19 July 1940”
- Anzac Memorial, Sydney, „Commemorating the Battle of Cape Spada, 19 July 1940”
