Bitwa koło Wysp Komandorskich 1943: pojedynek krążowników na Morzu Beringa

Większość bitew morskich wojny na Pacyfiku stoczyły samoloty albo okręty w nocy. Bitwa koło Wysp Komandorskich nie była ani jednym, ani drugim. Przez wiele godzin, za dnia, daleko na zimnym morzu na zachód od Aleutów, krążowniki ostrzeliwały się z dużej odległości bez udziału lotnictwa i okrętów podwodnych, z dala od lądu. Samuel Eliot Morison nazwał ją miniaturową bitwą flot, taką, jaką US Navy spodziewała się stoczyć po I wojnie światowej.²

Blokada na północy

Japońskie garnizony okupowały amerykańskie wyspy Attu i Kiska na Aleutach, a Japonia musiała je zaopatrywać drogą morską. Kontradmirał Charles H. McMorris, z flagą na starym lekkim krążowniku USS Richmond, od kilku dni krążył na zachód od Attu, by przechwycić posiłki. Miał ze sobą cztery niszczyciele 14. Dywizjonu kapitana Ralpha S. Riggsa i ciężki krążownik USS Salt Lake City komandora Bertrama J. Rodgersa, świeżo naprawiony po uszkodzeniach odniesionych pod przylądkiem Esperance koło Guadalcanalu, z załogą, w której prawie połowa przyszła prosto z obozu rekruckiego.³ › Kampania na Aleutach

Siły McMorrisa dobrano tak, by dorównywały japońskiej 5. Flocie z Kuryli, więc w najgorszym razie spodziewał się wyrównanej walki. Wywiad przeoczył jednak przybycie drugiego ciężkiego krążownika, Mayi. Wiceadmirał Boshiro Hosogaya osłaniał swoje transportowce wszystkimi okrętami, jakie miał: ciężkimi krążownikami Nachi i Maya, dwoma lekkimi krążownikami i niszczycielami.⁴

Łatwa zdobycz, która nią nie była

O 7.30 rano 26 marca, godzinę przed wschodem słońca, radar wykrył okręty na północy, około 180 mil na zachód od Attu i 100 mil na południe od Wysp Komandorskich. Wyglądały na transportowce ze słabą eskortą i według Morisona McMorris liczył na łatwą zdobycz. Krótko po ósmej obraz się zmienił: najpierw pojawił się jeden ciężki krążownik, potem drugi, a potem dwa lekkie. Ponieważ bitwa toczyła się po obu stronach linii zmiany daty, japońskie dokumenty datują ją na 27 marca.⁵

McMorris postanowił spróbować dopaść transportowce pod ogniem z dużej odległości, a potem wycofać się z pełną prędkością. O 8.40 Nachi otworzył ogień z około 20 tysięcy jardów. Salt Lake City odpowiedział i trafił Nachi trzecią i czwartą salwą. Naval History and Heritage Command zauważa, że jeden pocisk uderzył tuż za mostkiem Nachi, zabijając kilku sygnalistów i ledwie omijając Hosogayę i jego sztab, i sugeruje, że to otarcie się o śmierć mogło nadwątlić jego nerwy. Nachi miał też awarię elektryczną, która na chwilę zablokowała jego działa główne.⁶

Pościg na zachód

Japończycy zbliżyli się na tyle szybko, że zagrodzili drogę do transportowców, i McMorris zawrócił, rozpoczynając długi odwrót na południowy zachód, z nieprzyjacielskimi krążownikami na rufie. Hosogaya wykorzystywał przewagę prędkości, by trzymać dystans, zamiast podejść bliżej, gdzie liczyłby się grubszy pancerz jego okrętów. Ciężar walki dźwigał Salt Lake City, strzelający głównie z dwóch rufowych wież, podczas gdy marynarze przenosili pociski przez cały okręt z dziobowych komór amunicyjnych. Japończycy wystrzelili w tej bitwie 42 torpedy Long Lance i nie uzyskali ani jednego trafienia.⁷

Trafienia powoli robiły swoje. Salt Lake City stracił hydraulikę sterową od wstrząsów własnych dział, dostał pocisk, który przeszedł przez kadłub poniżej linii wodnej, i zaczął nabierać wody. Niszczyciele stawiały zasłonę dymną, która przez większość walki go skrywała. Około 11.50 woda morska w paliwie zgasiła palniki kotłów i okręt stanął, 105 mil na południe od Wysp Komandorskich. Podniesiono sygnał „prędkość zero”, a japoński pocisk przeleciał przez flagę „zero”. NHHC liczy w sumie pięć trafień w krążownik; Morison opisuje trafienie o 11.03 jako czwarte i ostatnie.⁸

Szarża niszczycieli

Komandor Rodgers poprosił o atak torpedowy i McMorris go zarządził. USS Bailey, a za nim Coghlan i Monaghan, wyrwał się z dymu w stronę japońskich krążowników odległych o 17 tysięcy jardów. Bailey został trafiony, odpalił swoje pięć torped z około 10 tysięcy jardów i stracił zasilanie. Japońska kolumna już wtedy skręcała na zachód. NHHC zauważa, że według japońskich dokumentów Hosogaya postanowił przerwać walkę tuż przed szarżą niszczycieli.⁹

Miał mało paliwa i amunicji, był rozczarowany swoimi torpedami i niszczycielami i obawiał się amerykańskich bombowców. Salt Lake City, któremu skończyły się pociski przeciwpancerne, strzelał pociskami burzącymi, których białe wybuchy przypominały spadające bomby, a Japończycy strzelali z dział przeciwlotniczych w chmury do samolotów, których tam nie było. W rzeczywistości amerykańskie bombowce nie zdążyły na czas. Mechanicy Salt Lake City w ciągu kilku minut przywrócili mu napęd, a o 12.15 japońskie okręty znikały już za horyzontem.¹⁰

Wynik

Żadna ze stron nie straciła okrętu. Amerykanie mieli siedmiu zabitych, dwóch na Salt Lake City i pięciu na Bailey. NHHC pisze, że straty japońskie są nieznane, ale ocenia się je na około 27 zabitych, wszystkich na Nachi. Transportowce zawróciły, więc McMorris wykonał zadanie, a Pacific Wrecks nazywa bitwę strategiczną porażką Japonii, która nie zdołała zaopatrzyć Attu ani Kiski. Hosogayę w ciągu miesiąca odwołano i przeniesiono do rezerwy. Inne starcia tej wojny opisujemy w artykule o bitwie o Midway.¹¹