Kampania na Aleutach 1942 do 1943: wojna we mgle

Dlaczego Aleuty?

Atak na Aleuty w czerwcu 1942 roku często nazywa się dywersją przed Midway. Samuel J. Cox, dyrektor Naval History and Heritage Command, przekonuje, że nią nie był: japoński sztab generalny marynarki chciał zająć wyspy, by Stany Zjednoczone nie mogły stamtąd bombardować Japonii od północy, zwłaszcza po rajdzie Doolittle'a w kwietniu 1942 roku. Admirał Yamamoto zgodził się na tę operację niechętnie, a dwa lotniskowce, które pochłonęła, Junyo i Ryujo, przydałyby się pod Midway.²

Dutch Harbor

3 czerwca 1942 roku samoloty z dwóch lotniskowców kontradmirała Kakujiego Kakuty uderzyły na amerykańską bazę Dutch Harbor na Unalasce, jedyną liczącą się bazę na wyspach. Mgła i chmury zepsuły większą część pierwszego nalotu; drugi, 4 czerwca, wyrządził poważne szkody. National Park Service odnotowuje, że spłonął osadzony na brzegu parowiec Northwestern, służący za kwatery dla robotników, że zniszczono cztery zbiorniki z 22 tysiącami baryłek ropy, i liczy 43 zabitych Amerykanów. Cox, zastrzegając, że relacje są sprzeczne, szacuje straty na około 78 zabitych Amerykanów i 10 Japończyków.³

Gdy Kakuta dowiedział się o klęsce pod Midway, dostał rozkaz odejścia na południe, a planowane lądowanie na Adak odwołano. Japończycy przeprowadzili jednak inne desanty: 6 czerwca zajęli Kiskę, na której jedynymi Amerykanami była dziesięcioosobowa stacja meteorologiczna marynarki, a 7 czerwca Attu, gdzie zastali nauczycielkę, jej męża i około czterdziestu mieszkańców z ludu Unangax̂. Mieszkańców wywieziono do Japonii; Park Service podaje, że 16 z 40 zmarło w niewoli.⁴

Cena, jaką zapłacili Unangax̂

Wojna najciężej dotknęła mieszkańców wysp. Po ataku rząd USA ewakuował 881 Unangax̂ z dziewięciu wiosek, a niektórzy z nich patrzyli, jak żołnierze palą ich domy i cerkiew. Przez mniej więcej dwa lata mieszkali w opuszczonych przetwórniach i obozach w południowo-wschodniej Alasce, bez kanalizacji i elektryczności, gdzie zapalenie płuc i gruźlica zabierały najmłodszych i najstarszych, a po powrocie zastali zniszczone domy, a niektórych wiosek nigdy nie odbudowano.⁵

Wojna z pogodą

Obie strony szybko przekonały się, jak pisze Cox, że poważnie nie doceniły klimatu. Przez rok kampania była zmaganiem bombowców, okrętów podwodnych i blokady. Bombowce lotnictwa armii atakowały Kiskę od czerwca 1942 roku, wojska amerykańskie zajęły Adak 30 sierpnia 1942 roku, a Amchitkę w styczniu 1943 roku, by budować lotniska bliżej wroga, a okręt podwodny Grunion zaginął pod Kiską z całą załogą. W styczniu 1943 roku dowództwo morskie objął kontradmirał Thomas Kinkaid, a na morzu dowodził kontradmirał Charles McMorris.⁶

Odcięte japońskie garnizony zależały od konwojów z Wysp Kurylskich. 26 marca 1943 roku niewielki zespół McMorrisa przechwycił jeden z nich, eskortowany przez 5. Flotę wiceadmirała Boshira Hosogayi, w bitwie koło Wysp Komandorskich, długim pojedynku artyleryjskim stoczonym wyłącznie przez okręty nawodne. Żaden okręt nie zatonął, ale Hosogaya przerwał walkę i zawrócił z konwojem do bazy.⁷

Attu

11 maja 1943 roku około 12 500 amerykańskich żołnierzy wylądowało na obu krańcach Attu, przy wsparciu starych pancerników i lotniskowca eskortowego. Mgła, która osłaniała desant, zamieniła walki w osiemnaście dni udręki. Park Service zauważa, że zimno i choroby wyłączyły z walki więcej amerykańskich żołnierzy niż ogień nieprzyjaciela, a zimowe wyposażenie armii okazało się zupełnie niewystarczające.⁸

29 maja, bez nadziei na odsiecz, pułkownik Yamasaki poprowadził resztę swoich ludzi do jednej z największych szarż banzai tej wojny, która przebiła się na amerykańskie tyły, zanim zatrzymano ją na Engineer Hill. Yamasaki zginął. Amerykanie pochowali 2351 poległych Japończyków, a do niewoli wzięto tylko 28. Park Service podaje straty amerykańskie na 549 zabitych i 1148 rannych oraz około 1200 ciężkich odmrożeń i uznaje Attu, w proporcji do liczby walczących, za drugą najkrwawszą bitwę wojny na Pacyfiku po Iwo Jimie.⁹

Kiska: pusta wyspa

Japończycy postanowili porzucić Kiskę. Po wywiezieniu około 800 ludzi okrętami podwodnymi i porzuceniu pierwszej próby nawodnej z braku paliwa okręty kontradmirała Kimury wśliznęły się do portu w gęstej mgle 28 lipca 1943 roku i w niespełna godzinę zabrały cały pozostały garnizon, 5183 ludzi. Dwa dni wcześniej amerykańskie pancerniki i krążowniki wystrzeliły setki pocisków do ech radarowych, za którymi nic nie było, w tak zwanej bitwie z ech radarowych (Battle of the Pips).¹⁰

Nie wiedząc, że wyspa jest pusta, alianci dalej ją bombardowali, a 15 sierpnia 1943 roku 34 tysiące żołnierzy amerykańskich i kanadyjskich wylądowało na Kisce i nikogo nie zastało. We mgle zdenerwowani żołnierze strzelali do siebie nawzajem: Cox liczy 17 Amerykanów zabitych przez własny ogień, Park Service podaje ponad 100 ofiar bratobójczego ognia. Kilka dni później niszczyciel Abner Read stracił 71 ludzi na dryfującej minie. Kampania dobiegła końca. Cox szacuje jej koszt dla Stanów Zjednoczonych na około 1500 zabitych, 600 zaginionych i 3400 rannych, a dla Japonii na ponad 4300 zabitych, za wyspy, których żadna ze stron nie zdołała ostatecznie wykorzystać jako drogi do przeciwnika.¹¹