Bitwa o Tarakan 1945: lotnisko, które przyszło za późno

Tarakan był małą kampanią z długim sporem w tle. Australian War Memorial nazywa operacje Oboe z 1945 roku jednymi z najbardziej kontrowersyjnych, jakie stoczyli australijscy żołnierze w czasie wojny, a w przeliczeniu na liczbę zaangażowanych ludzi Tarakan był najkosztowniejszą z nich.²

Dlaczego Tarakan

Tarakan leży u północno-wschodnich wybrzeży Borneo. Przed wojną należał do Holenderskich Indii Wschodnich i był ważnym ośrodkiem wydobycia ropy, a Japończycy zajęli go na początku 1942 roku. W 1945 roku generał Douglas MacArthur zaplanował serię desantów na Borneo pod kryptonimem Oboe. Pierwszy był Tarakan, czyli Oboe One, potem Zatoka Brunei 10 czerwca i Balikpapan 1 lipca.³

Wyspa liczyła się z powodu ropy, a przede wszystkim lotniska. Po naprawie pasa miało tam przylecieć siedem eskadr RAAF z Kittyhawkami, Spitfire'ami i Beaufighterami, by wspierać kolejne desanty. MacArthur polecił I Korpusowi Australijskiemu generała porucznika Sir Lesliego Morsheada zdobyć wyspę, zniszczyć garnizon, przywrócić administrację Holenderskich Indii Wschodnich i ocalić instalacje naftowe, a Morshead powierzył zadanie 26. Grupie Brygadowej 9. Dywizji Australijskiej.⁴

Wielu wyższych oficerów australijskich uważało cały plan Oboe za strategicznie chybiony. Memorial zauważa, że Stany Zjednoczone z własnych powodów politycznych i wojskowych nie chciały, by Australijczycy odbijali Filipiny, a rząd Australii naciskał na MacArthura, by dał im widoczne i znaczące zadania.⁵

Desant w błocie

Siły były duże jak na tak małą wyspę: około 17 500 ludzi, w tym 10 800 żołnierzy armii australijskiej, 5700 ludzi z RAAF, 130 komandosów plażowych Royal Australian Navy i około 900 Amerykanów i Holendrów, przewiezionych przez około 120 okrętów. Przed szturmem australijscy saperzy wysadzili przejścia w zaporach, które Japończycy postawili przeciw barkom desantowym, wspierani przez artylerię wysadzoną na małej wysepce u brzegu.⁶

1 maja, po silnym ostrzale z morza i powietrza, bataliony szturmowe zaczęły lądować tuż po ósmej rano. Memorial opisuje sam desant jako przeprowadzony bez większych trudności. Z plażami było gorzej. Okazały się pływowymi równinami gęstego czarnego błota, utknęło na nich siedem amerykańskich okrętów desantowych LST, a czołgi, działa i pojazdy tłoczyły się na brzegu.⁷

Lotnisko

Piechota posuwała się w głąb lądu wśród rosnącego oporu wokół miasta Tarakan i 5 maja zdobyła lotnisko. Inżynierowie RAAF zastali pas zryty lejami po alianckich bombach, mocno podmokły i usiany minami, najwyraźniej porzucony przez Japończyków przed wieloma miesiącami. Plan zakładał, że lotnisko zacznie działać 7 maja. Gotowe było dopiero pod koniec czerwca, siedem tygodni po terminie i za późno na desant w Zatoce Brunei 10 czerwca. Samoloty RAAF zaczęły operować z Tarakanu 30 czerwca, dzień przed lądowaniem pod Balikpapanem.⁸

Bunkier po bunkrze

Większość garnizonu wycofała się na porośnięte dżunglą wzgórza nad lotniskiem i Australijczycy musieli ją stamtąd wyprzeć. Była to walka z bliska najgorszego rodzaju: patrole wyszukujące starannie zamaskowane bunkry, które trzeba było zdobywać jeden po drugim, mimo potężnego wsparcia ogniowego, łącznie z napalmem zrzucanym przez Liberatory B-24. Walki trwały do końca wojny w sierpniu.⁹

Do tego czasu 26. Brygada straciła 894 zabitych i rannych, w tym 225 zabitych. Memorial porównuje to z Balikpapanem, gdzie walczyła cała 7. Dywizja i straciła zaledwie dwóch zabitych więcej. Większość Japończyków walczyła do śmierci. Z około 2100 Japończyków na wyspie, w tym około 250 robotników cywilnych, przed końcem wojny poddało się tylko 252, a po zawieszeniu broni około 300; Memorial liczy ponad 1500 zabitych.¹⁰

Daremny wysiłek?

Australijscy historycy oficjalni nie owijali w bawełnę. Gavin Long pisał, że lotnisko okazało się tak trudne do naprawy, że nie było gotowe ani na desant w Zatoce Brunei, ani pod Balikpapanem, a historyk RAAF George Odgers stwierdził, że skoro operację podjęto przede wszystkim dla zdobycia lotniska, Tarakan trzeba uznać za porażkę. W 1983 roku dziennikarz i historyk Peter Charlton zaliczył go do tego, co nazwał niepotrzebną wojną 1945 roku.¹¹

Studium MHHV, oparte na rozdziale współautorstwa profesora Petera Stanleya, nieco tę ocenę łagodzi, wskazując, co RAAF zdołała jednak zdziałać z Tarakanu po otwarciu pasa, i jak operację utrudniały spory o dowodzenie wewnątrz RAAF. Podsumowanie Memorialu pozostaje jednak aktualne: do końca wojny ani lotnisko, ani instalacje naftowe wyspy nie zostały przywrócone do działania.¹²