Co wydarzyło się pod Czarnowem?
W nocy z 23 na 24 grudnia 1806 roku III Korpus marszałka Davouta, pod osobistym kierunkiem Napoleona, sforsował Wkrę u jej ujścia do Bugu na północ od Warszawy i wyparł z Czarnowa rosyjską dywizję Aleksandra Ostermana-Tołstoja. Po dziewięciu godzinach walki Rosjanie się wycofali, a Francuzi mieli swój przyczółek.1
Czarnowo było nocną bitwą o przeprawę, stoczoną w błocie i ciemności na północ od Warszawy. Nie była duża, ale otworzyła tydzień walk zakończony pod Pułtuskiem i Gołyminem, a Napoleon sam ją zaplanował.2
Na ziemiach polskich
Po rozbiciu Prus pod Jeną i Auerstedt w październiku 1806 roku Napoleon ruszył na wschód, na ziemie polskie pod pruskim panowaniem, gdzie najbliższą armią rosyjską dowodził sędziwy feldmarszałek Michaił Kamieński. Kamieński wycofał się spod Warszawy, a francuskiemu marszowi bardziej przeszkadzały błoto i pogoda niż nieprzyjaciel. Według World History Encyclopedia Napoleon wjechał do Warszawy 19 grudnia i posłał swoje korpusy za Wisłę.3
Żołnierze byli zmęczeni i stęsknieni za domem po dwóch miesiącach marszu, a drogi zalane. Jedzenia brakowało tak bardzo, że jak przypomina World History Encyclopedia, w armii żartowano, iż po polsku wystarczy znać pięć słów: „Chleba? Nie ma. Woda? Zaraz!”.4
W połowie grudnia Francuzi przeszli już Wisłę i trzymali przyczółek na północnym brzegu Bugu, tuż powyżej jego ujścia do Wisły. Rosjanie bronili linii Wkry, w dawnych źródłach zwanej Ukrą, która wpada do Bugu nieco wyżej. Davout zajął już wcześniej wyspę u ujścia Wkry.5
Pozycja rosyjska
Teren między rzekami był niski, podmokły i częściowo zalesiony. Za nim ciągnęła się skarpa wyższego terenu, od wsi Czarnowo nad Bugiem na zachód, aż do Wkry naprzeciw Pomiechowa. Tej pozycji broniła dywizja generała porucznika Aleksandra Ostermana-Tołstoja.6
Jak była silna, zależy od źródła. John Rickard z HistoryOfWar.org wylicza dziewięć batalionów piechoty, dwa szwadrony jazdy, pułk kozaków i dwadzieścia dział. World History Encyclopedia pisze o oddziale 15 tysięcy żołnierzy strzegących przeprawy. Davout miał pod ręką trzy dywizje: Moranda na wyspie, Frianta pod Pomiechowem i Gudina przy francuskim moście na Bugu.7
Łodzie w ciemności
Napoleon osobiście obejrzał teren i postanowił uderzyć po zmroku 23 grudnia, wydając bardzo szczegółowe rozkazy do przeprawy. Według relacji Rickarda Morand utworzył trzy kolumny po jednym batalionie, a na czele każdej szła kompania woltyżerów. Gdy francuskie działa ostrzeliwały drugi brzeg, woltyżerzy przeprawili się przez Wkrę łodziami i uchwycili przyczółki na wschodnim brzegu. Saperzy zbudowali potem trzy mosty z wyspy do tych przyczółków: na jej północnym cyplu, pośrodku i na południowym krańcu. Przeszły trzy bataliony, za nimi 17. pułk piechoty lekkiej i trzy szwadrony jazdy, a potem reszta dywizji Moranda.8 › Napoleon Bonaparte
Na francuskim lewym skrzydle generał Petit poprowadził część dywizji Gudina przez północny most i w górę rzeki, na prawe skrzydło rosyjskie, wspierany przez sześć dział strzelających spod Pomiechowa i niewielki oddział strzelców na zachodnim brzegu.9
Walka o Czarnowo
Według Rickarda Rosjan szybko zepchnięto z niskiego terenu, ale w Czarnowie stanęli twardo. 17. lekki wdarł się na chwilę do wsi i został z niej wyrzucony. Drugi atak, 30. pułku liniowego, napotkał zaciekły opór i dopiero przewaga liczebna Francuzów zmusiła Rosjan do oddania wsi. Morand zajął potem krawędź płaskowyżu, na wyższym i suchszym terenie.10
Na lewym skrzydle ludzie Petita zdobyli kilka rosyjskich redut nad rzeką, choć działa zdążono z nich wycofać. Rosyjski kontratak jazdy odparto, podobnie jak serię ataków piechoty na reduty. O czwartej rano 24 grudnia, dziewięć godzin po rozpoczęciu natarcia, Osterman-Tołstoj zarządził odwrót. Właśnie dostał posiłki i bez kłopotu wycofał się do Nasielska, około 12 kilometrów na północ.11
Ile to kosztowało
Straty są niepewne. World History Encyclopedia podaje okrągłe 1400 zabitych i rannych po każdej stronie. Rickard jest ostrożniejszy: Davout zgłosił straty w wysokości 807 ludzi, zapewne bez oddziału Petita, a straty rosyjskie wyniosły gdzieś od 500 do 1392 zabitych i rannych.12
Od Wkry do Pułtuska
Przeprawa złamała rosyjską linię rzeki. Gdy Kamieński się o niej dowiedział, postanowił cofać się ku Ostrołęce, a Napoleon ruszył całą armią, by dopaść Rosjan, zanim się wymkną. 26 grudnia jednego dnia stoczono dwie bitwy, pod Pułtuskiem i pod Gołyminem, i żadna nie dała Napoleonowi rozstrzygającego zwycięstwa. 28 grudnia, gdy drogi zamieniły się w błoto, cesarz odesłał armię na leża zimowe. Kampania ruszyła znowu pod koniec stycznia i doprowadziła do bitwy pod Iławką 8 lutego 1807 roku.13 › Bitwa pod Frydlandem, 1807
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”; Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”; Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”. ↩
- Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”. ↩
- Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”; Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”; Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”. ↩
- John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”. ↩
- Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”; John Rickard, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”. ↩
- John Rickard, „Battle of Pultusk, 26 December 1806”; Harrison W. Mark, „Battle of Eylau”. ↩
Źródła
- John Rickard, HistoryOfWar.org, „Combat of Czarnowo, 23 December 1806”
- Harrison W. Mark, World History Encyclopedia, „Battle of Eylau”
- John Rickard, HistoryOfWar.org, „Battle of Pultusk, 26 December 1806”
