Bitwa pod Frydlandem 1807: zwycięstwo, które zaprowadziło Rosję do Tylży

Frydland zakończył kampanię, która szła Napoleonowi źle. Po rozbiciu Prus pod Jeną i Auerstedt w październiku 1806 roku wkroczył do Polski i Prus Wschodnich, gdzie między nim a pruską bazą w Królewcu stała armia rosyjska. Zima przyniosła tylko kosztowne starcia, jak Pułtusk, i krwawy remis pod Iławką 7 i 8 lutego 1807 roku. Potem obie armie stanęły na leżach zimowych nad Pasłęką i Łyną.²

Rosyjska szansa

Wiosną Napoleon odbudował armię i zamierzał wznowić ofensywę 10 czerwca, ale rosyjski dowódca, generał Levin August von Bennigsen, uderzył pierwszy, 5 czerwca, na wysunięty korpus marszałka Neya. Ney się wymknął, a Francuzi ruszyli za Rosjanami na północ wzdłuż Łyny. 10 czerwca Bennigsen odparł kosztowne francuskie ataki na swój umocniony obóz pod Lidzbarkiem Warmińskim, po czym znów się wycofał.³

Teraz Napoleon źle ocenił, dokąd zmierza przeciwnik. Sądząc, że Bennigsen idzie na Królewiec, wysłał dużą część armii na północ pod Muratem i Soultem, a marszałkowi Lannes'owi kazał zająć mosty we Frydlandzie. 13 czerwca rosyjska straż przednia dotarła do miasta pierwsza, odrzuciła kawalerię Lannes'a i zajęła Frydland. Bennigsen dostrzegł okazję, by zniszczyć osamotniony francuski korpus, i zaczął przeprawiać armię na lewy brzeg.⁴

Lannes trzyma równinę

Było to niebezpieczne miejsce do walki. Łyna opływa Frydland od południa i wschodu, równinę przed miastem przecina strumień młyński o stromych brzegach, a wszystkie rosyjskie mosty, stały i pontonowe, prowadziły z powrotem do samego miasta. Walka zaczęła się nad ranem 14 czerwca. Według Johna Rickarda z HistoryOfWar.org o 9 rano Lannes miał około 9000 piechoty i 8000 jazdy przeciw mniej więcej 46 000 Rosjan. Rozciągnął w wysokim zbożu gęstą tyralierę, a oddziały wprowadzał i wyprowadzał z lasu, by wydawać się silniejszym, niż był.⁵

Bennigsen nie wykorzystał przewagi. Od około 9.30 nadciągał korpus Mortiera i o 10 Lannes miał już około 40 000 ludzi. Napoleon dotarł na pole bitwy koło południa. Zobaczył, że armia rosyjska stoi plecami do rzeki i jest przecięta na dwoje przez strumień, i nie zgodził się czekać do następnego dnia. Był 14 czerwca, rocznica Marengo, a Andrew Roberts, cytowany przez World History Encyclopedia, przytacza słowa cesarza: „Dzień Marengo. Dzień zwycięstwa”.⁶ › Napoleon Bonaparte

Wieczorne natarcie

Około 17.30 (według niektórych relacji o 17) salwa 20 dział dała sygnał do ataku. Korpus Neya wyszedł z lasu pod Sortlack i zepchnął rosyjskie lewe skrzydło w zwężające się zakole Łyny. Rosyjski kontratak kawalerii rozbił szyki Neya, a Rickard odnotowuje, że Rosjanie zdobyli orła francuskiego 69. pułku liniowego, lecz z pomocą nadszedł korpus generała Victora.⁷

Wtedy nastąpił najsłynniejszy epizod dnia. Dowódca artylerii Victora, generał Alexandre de Sénarmont, wysunął 30 dział w dwóch bateriach i posuwał się naprzód, strzelając i znów zaprzęgając działa, z odległości około 1600 jardów aż na 60 jardów od stłoczonej rosyjskiej piechoty. Jego działa oddały około 3000 strzałów, a rosyjska jazda, która próbowała je powstrzymać, padła od kartaczy. Żołnierze Bagrationa cofnęli się do Frydlandu, który stanął w ogniu. Płomienie przeniosły się na mosty i wielu Rosjan utonęło, próbując przepłynąć rzekę. Na północ od strumienia dywizje Gorczakowa zostały zatrzymane przez Lannes'a i Mortiera i przyparte do wody. Bród odnaleziony poniżej miasta uratował część armii i wiele dział, a walki ucichły około 23.⁸

Rachunek strat

Liczby zależą od tego, kto liczy. Rickard szacuje straty francuskie na około 8000, a rosyjskie na około 20 000 zabitych i rannych, czyli może jedną trzecią armii Bennigsena; World History Encyclopedia podaje 18 000 do 20 000 strat rosyjskich, około 30 procent. Napoleon twierdził, że znacznie więcej. Tego wieczoru pisał do Józefiny, że jego „dzieci” godnie uczciły rocznicę Marengo, a Rosjanie stracili 80 armat i 30 000 ludzi zabitych lub wziętych do niewoli.⁹

Od Frydlandu do Tylży

Francuzi przeszli Łynę 15 czerwca, a 16 czerwca Królewiec skapitulował przed Soultem. Aleksander poprosił o rozejm, a 25 czerwca obaj cesarze spotkali się w pawilonie zakotwiczonym pośrodku Niemna pod Tylżą, jak opisał to naoczny świadek z miasta. Traktaty podpisane tam w lipcu zakończyły wojnę z IV koalicją. Jak streszcza Rickard, Prusy straciły wszystko na zachód od Łaby, z ich polskich ziem powstało Księstwo Warszawskie, a Rosja przystąpiła do blokady kontynentalnej wymierzonej w Wielką Brytanię. Dla Polaków Księstwo było pierwszym polskim państwem od czasu rozbiorów. Dla Napoleona Tylża była szczytem potęgi, a Francja i Rosja zachowały pokój aż do jego wyprawy na Rosję w 1812 roku, zakończonej odwrotem po Borodino.¹⁰ › Kopenhaga, 1807