Co wydarzyło się w bitwie pod Kinburnem?
17 października 1855 roku flota brytyjsko-francuska zaatakowała rosyjskie forty na Mierzei Kinburnskiej u ujścia Dniepru. Trzy francuskie pancerne baterie pływające stanęły blisko głównego fortu i rozbiły go ogniem, a rosyjskie kule odbijały się od ich żelaznych płyt. Po kilku godzinach załoga skapitulowała.1
Kinburn był niewielką operacją pod koniec wojny krymskiej. Sława przyszła później. Była to pierwsza bitwa, w której do walki weszły okręty chronione żelaznym pancerzem, i właśnie dlatego historyk marynarki H. W. Wilson od niej zaczął swoją historię wojny okrętów pancernych.2
Żelazo przeciw pociskom
Działa strzelające pociskami burzącymi pokazały już, co potrafią zrobić z drewnianymi okrętami. Pod Synopą w listopadzie 1853 roku rosyjska eskadra zniszczyła stojącą na kotwicy eskadrę turecką, a 17 października 1854 roku brytyjskie i francuskie okręty ostrzeliwujące forty Sewastopola zostały ciężko poturbowane.3 › Bitwa pod Synopą, 1853
W 1854 roku Francja zamówiła nowy rodzaj jednostek: baterie pływające o drewnianych kadłubach pokrytych żelaznymi płytami grubości około czterech cali, czyli około 11 centymetrów. ShipScribe datuje zamówienie na 28 lipca 1854 roku, a Wilson pisze, że cesarz Napoleon III zamówił je 5 września. Były powolne, płaskie i ledwie zdatne do żeglugi. ShipScribe podaje prędkość na próbach poniżej czterech węzłów, a Wilson pisze, że nigdy nie puszczano ich na otwarte morze bez asysty innych okrętów. Każda niosła baterię ciężkich dział 50-funtowych, szesnaście według ShipScribe, osiemnaście według Wilsona, i około 280 ludzi załogi. Trzy z nich, Lave, Tonnante i Dévastation, przyholowały na Morze Czarne fregaty kołowe, a podróż trwała około 45 dni.4
Flota pod Kinburnem
Jesienią 1855 roku Sewastopol już padł, a alianci szukali nowych celów. Forty Kinburnu stały na końcu długiej, niskiej piaszczystej mierzei, która strzegła limanu Dniepru i Bohu oraz drogi do Mikołajowa i Chersonia. Były tam trzy dzieła: kamienny fort główny z kazamatami i działami na wałach, okrągła bateria na północ od niego i dalej szaniec ziemny.5
Po pozorowanym ataku na Odessę połączona flota admirałów Lyonsa i Bruata stanęła pod Kinburnem 15 października. Wilson wymienia sześć brytyjskich okrętów liniowych, siedemnaście fregat i slupów, dziesięć kanonierek i sześć moździerzowców oraz francuską eskadrę czterech liniowców, korwet, kanonierek i moździerzowców, nie licząc baterii pływających. Na mierzei wylądowały wojska, które odcięły forty od lądu; według rozkazu dziennego marszałka Pélissiera dowodził nimi generał Bazaine. W nocy z 16 na 17 października francuskie łodzie sondowały kanał pod murami i stawiały boje dla baterii.6
17 października: bombardowanie
O świcie francuscy żołnierze kopali już pierwszy rów około 650 do 700 jardów od fortu. Baterie pływające podeszły do boi, około 800 jardów od głównego fortu, i o 9.30 rano otworzyły ogień. Dołączyły moździerzowce i kanonierki, a później dalej od brzegu stanęły okręty liniowe.7
Wewnątrz baterii pokłady działowe wypełnił dym i obsługa pracowała niemal po ciemku, a rosyjskie kule dzwoniły o płyty. Straty powodowały tylko pociski, które wpadały przez furty działowe; jedna kula wleciała przez furtę Dévastation, zabiła kanoniera i trafiła sierżanta piechoty morskiej. Piechota morska na każdej baterii strzelała do rosyjskich obsług dział na wałach. Korespondent Timesa, cytowany w dickensowskim Household Narrative, widział, jak o 11.10 w koszarach wybuchł pożar, który objął cały fort, a o 11.15 zestrzelono rosyjską flagę.8
W końcu na wale pojawiła się biała flaga. Wilson podaje godzinę 13.35, po trzech godzinach oporu; korespondent Timesa pisze, że ogień ustał o czternastej; a rozkaz dzienny Pélissiera mówi o bombardowaniu trwającym pięć i pół godziny. Komendant, generał major Kochanowicz (u korespondenta Timesa Kokonovitch), oddał szpadę. Korespondent Timesa relacjonuje, że odchodził we łzach, nazywając Kinburn chwałą Suworowa i swoją hańbą.9
Jeńcy, działa i liczba zabitych
Według rozkazu Pélissiera załoga liczyła jednego generała, dziesięciu innych oficerów i 1380 żołnierzy, którzy wyszli z honorami wojskowymi i oddali się do niewoli, zostawiając w forcie 174 działa. Korespondent Timesa, piszący wieczorem w dniu bitwy, naliczył około 1100 ludzi i słyszał o 200 zabitych oraz 400 do 500 rannych. Późniejsze dane Wilsona są znacznie niższe: 45 zabitych i 130 rannych Rosjan wobec 2 zabitych i 25 rannych po stronie aliantów, wszystkich na bateriach pływających. Następnego dnia Rosjanie wysadzili swój fort w Oczakowie po drugiej stronie wody.10
Dlaczego Kinburn ma znaczenie
Pancerz wytrzymał. Wilson zapisał, że Dévastation została trafiona 31 razy w burtę i 44 razy w pokład, a żaden pocisk nie zostawił więcej niż wgniecenie głębokości od cala do półtora; Lave i Tonnante przyjęły po około sześćdziesiąt trafień. Z 62 dział i moździerzy fortu 29 zostało strąconych z lawet. „Po tych groźnych machinach wojennych można się spodziewać wszystkiego”, meldował admirał Bruat.11
Nie wszystkich przekonało to od razu i Wilson przyznaje, że zdania o sukcesie baterii były podzielone. Kinburn był słabszy od Sewastopola, a drewniane okręty nie straciły ani jednego człowieka tylko dlatego, że Rosjanie celowali w baterie. Francja szybko wyciągnęła jednak wnioski i zaczęła przebudowywać flotę wokół pancerza, podczas gdy Wielka Brytania, zdaniem Wilsona, potrzebowała na to jeszcze czterech lat. Werdykt ShipScribe jest krótszy: pod Kinburnem baterie dowiodły wartości pancerza.12
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Stephen S. Roberts, „Floating batteries”; H. W. Wilson, „Ironclads in Action”; Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 257”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
- Stephen S. Roberts, „Floating batteries”; H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”; Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 257”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”; Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 257”. ↩
- Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 256”; H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”; Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 256”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”; Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 257”; Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 256”. ↩
- Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 257”; Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 256”; H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
- H. W. Wilson, „Ironclads in Action”; Stephen S. Roberts, „Floating batteries”. ↩
Źródła
- Stephen S. Roberts, ShipScribe, „Floating batteries” (po angielsku, klasa Dévastation)
- H. W. Wilson, Internet Archive, „Ironclads in Action” t. 1 (1897), prolog, s. xxxi-xxxvi, i rozdział I (po angielsku)
- Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 257” (po angielsku, rozkaz dzienny marszałka Pélissiera z 20 października 1855)
- Dickens Journals Online, „The Household Narrative of Current Events, 1855, p. 256” (po angielsku, relacja korespondenta Timesa z 17 i 18 października 1855)
